Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 141 səhifəlik hesabatda iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizədə ən vacib həddi olan 1,5 dərəcəlik həddi bir neçə il ərzində aşacağını bəyan etdi. Mövcud siyasətlər dünyanı dağıdıcı 2,6 dərəcəlik istiləşməyə doğru sürükləsə də, BMT ideal olmadığını vurğuladığı yeganə həll yolunu açıqladı: temperatur artımını pik həddə məhdudlaşdırmaq və planeti kütləvi meşə bərpası və karbon tutma texnologiyaları vasitəsilə onilliklər davam edən qeyri-müəyyən “soyuma” prosesinə salmaq.
Elchi.az xəbər verir ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən dərc edilən yeni 141 səhifəlik iqlim hesabatı qlobal temperatur artımını sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrdən 1,5 dərəcə yuxarıda məhdudlaşdırmaq məqsədində dönməz bir həddə çatıldığını göstərir.
2015-ci il Paris Sazişinin əsasını təşkil edən bu kritik həddi aşmaq artıq qaçılmaz hesab edilsə də, iqlim diplomatiyası və elmi ictimaiyyət strategiyalarını dəyişdirməyə məcburdur.
BMT, temperatur artımını 1,5 dərəcədə saxlamaq ehtimalının artıq mövcud olmadığını bildirərək, dünyanı yeni bir mübarizə metodu ilə qarşı-qarşıya qoyur. Əsas məqsəd artıq 1,5 dərəcəlik həddi aşmanın qarşısını almaq deyil, bu həddindən artıq artımın miqyasını mümkün qədər kiçik saxlamaq və uzunmüddətli perspektivdə temperaturu yenidən aşağı salmaqdır.
BMT rəsmiləri vurğulayırlar ki, bu yanaşma ideal həll yolu deyil, lakin mövcud vəziyyət qarşısında qalan yeganə real seçimdir.
Külək və günəş enerjisi, neft, təbii qaz və kömür kimi bərpa olunan enerji mənbələrində sürətli artıma baxmayaraq, yüksək səviyyədə qalır.
Qlobal orta temperatur artıq sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrdən təxminən 1,4 dərəcə yüksəkdir.
Əgər ölkələr mövcud iqlim siyasətlərini və emissiya tendensiyalarını dəyişdirə bilməsələr, əsrin sonuna qədər planetin 2,6 dərəcə isti olacağı proqnozlaşdırılır.
Temperaturu 1,5 dərəcəyə endirmək üçün istiləşmənin zirvəsində 1,8 dərəcədən çox olmaması lazımdır, lakin alimlər hətta bu həddə qalmağın belə mümkün olmadığını düşünürlər.
Pikdən sonra temperaturu yenidən aşağı salmaq atmosferdə yığılan çoxlu miqdarda karbon qazını təmizləməyi tələb edir.
Bunun üçün iki əsas metod fərqlənir: geniş ərazilərin meşələşdirilməsi və karbonu birbaşa atmosferdən tutan qabaqcıl texnologiyaların geniş tətbiqi.
Lakin hər iki metod əhəmiyyətli qeyri-müəyyənliklər daşıyır.
Kütləvi meşələşdirmə layihələri kənd təsərrüfatı torpaqları və qida istehsalı ilə ziddiyyət təşkil edir, artan temperatur, quraqlıq və meşə yanğınları isə yeni əkilmiş ağacların karbon udma qabiliyyətini ciddi şəkildə təhdid edir.
Karbon tutma texnologiyaları hələlik qlobal miqyasda mümkün deyil.
İqlim sistemindəki fiziki proseslərə görə, temperaturun aşağı salınması, emissiyalar buraxmaqla dünyanın istiləşməsindən daha yavaş irəliləyir.
BMT-nin ən optimist ssenarilərinə görə belə, cəmi 10 illik istiləşmənin təsirlərini aradan qaldırmaq təxminən 50 il çəkə bilər.
Bu o deməkdir ki, dünya onilliklər boyu yüksək temperaturlara məruz qalmağa davam edəcək.
Üstəlik, bu müddət ərzində buzlaqların əriməsi, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi və okeanların turşulaşması kimi bir çox dağıdıcı nəticələr geri dönməz hala gəlir.
Planetin uzun müddət yüksək temperaturda qalması təkcə ekstremal hava hadisələrini artırmaqla yanaşı, həm də qlobal iqlimi dəstəkləyən əsas mexanizmləri təhdid edir. Hesabatda tropik bölgələrdən şimala istiliyi daşıyan nəhəng okean cərəyanlarının zəifləməsi və ya tamamilə dağılması kimi kritik pozuntuların mümkünlüyü vurğulanır. Hesabatda bu cür nəhəng sistem dəyişikliklərinin dünyanı əbədi olaraq dəyişdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edilir.
Şayəstə
