Yaxın Şərq quraqlıqla sınaqdan keçirilir. Türkiyə və İranla yanaşı, Suriya və İraqda da davam edən quraqlıq təşviş doğurur. Bölgədəki bəndlər və yeraltı su ehtiyatları quruduqca, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığında itkilər dramatik olur. Quraqlıq səbəbindən pambıq, buğda və günəbaxan istehsalı kəskin şəkildə azalıb, toxuculuq və qida sektoru da mənfi təsir göstərir. Demək olar ki, su böhranının miqrasiyaya, sosial iğtişaşlara və regional qeyri-sabitliyə səbəb olacağı dəqiqdir.
Türkiyədən sonra quraqlıqla bağlı quraqlıq İranı da vurdu.
İran prezidenti Məsud Pezeşkiyanın ölkənin su ehtiyatlarının “inanılmaz dərəcədə” tükəndiyini və həll yolu tapmaq üçün təcili addımların atılmasının vacibliyini bildirməsi diqqəti Yaxın Şərqdəki su böhranına yönəldib. İranın ciddi su böhranı ilə üzləşdiyini bildirən Pezeşkian, “Kimsə bir həll yolu varsa, ortaya çıxsın. Suyu bağlamaqdan başqa çarəmiz yoxdur” dedi. Beş illik quraqlıq, həddindən artıq istilər və qeyri-adekvat infrastruktur səbəbindən bəndlər demək olar ki, bütün ölkə üzrə quruyub, eyni zamanda bir çox bölgələrdə yeraltı su ehtiyatları da həyəcan təbili çalır.
MİNİMUM YAĞIŞ
İrandakı bu böyük su böhranının kölgəsində Türkiyədə həyəcan təbili çalır. Meteorologiya Ümumi Müdirliyinin (MGM) məlumatına görə, 2024-2025-ci su ili ərzində Türkiyə daxilində ölçülən yağıntılar son 52 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb. 2025-ci ilin iyul ayında yağıntılar 1991-2020-ci illərin orta göstəricisindən 39 faiz, keçən ilin eyni ayından isə 71 faiz az olmuşdur. Yağışlarda yüzdə 80-i keçən dramatik azalmalar, xüsusilə Mərmərə bölgəsində, həmçinin Egey, Qərbi Qara dəniz, İç Anadolu və Şərqi Aralıq dənizi bölgələrində yaşanıb. Mərmərə bölgəsi son 65 ilin ən aşağı yağışını iyul ayında alıb. Bəzi bölgələrdə məhdud artımlar olsa da, Cənub-Şərqi Anadoluda yüzdə 53-ə çataraq xüsusilə əhəmiyyətli azalmalar yaşandı.
MƏHSUL İTKİSİ ARTIR
Quraqlığın kənd təsərrüfatı sektoruna təsiri artıq ciddi şəkildə hiss olunur. ABŞ Kənd Təsərrüfatı Departamentinin məlumatlarına görə, 2025-ci ilə qədər buğda üçün yüzdə 15, arpa üçün isə 28 faiz əhəmiyyətli istehsal itkiləri gözlənilir. Günəbaxan məhsuldarlığı kəskin şəkildə aşağı düşərək, normal dekara 270 kiloqramdan 50 kiloqramın altına düşüb. Amerikalı ekspertlərin fikrincə, Türkiyədə pambıq, çəltik və kolza kimi digər mühüm bitkilər üçün məhsuldarlığın 20-30 faiz azalması qaçılmazdır.
TEKSTİLİDƏ SARSIDIR
Su Siyasətləri Dərnəyinin prezidenti və Dövlət Su İşləri İdarəsinin (DSİ) keçmiş icraçı direktoru Dutsun Yıldız müasir suvarma texnologiyalarının genişləndirilməsi, quraqlığa davamlı bitki sortlarının inkişafı və su idarəetmə siyasətinin sürətlə həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayır. O deyir ki, “məhdud suvarma imkanları və yüksək temperatur, xüsusən də pambıqda keyfiyyətə mənfi təsir göstərir. Bu inkişaflar təkcə kənd təsərrüfatı istehsalçılarını deyil, həm də toxuculuq və yağlı bitkilər sektorunu təhlükə altına alır”.
MİQRASİYA ARTACAQ
İranda dərinləşən su böhranına da toxunan Yıldız, “Bu, regionun su balansına birbaşa təsir edir. Tehranın getdikcə azalan su ehtiyatları həm yerli əhalinin həyat keyfiyyətini, həm də kənd təsərrüfatı istehsalını təhdid edir. Türkiyədə xüsusilə quraqlıq riski yüksək olan bölgələrdə, məsələn, GAP bölgəsində sudan istifadə əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Yaxın Şərq regionu üçün də oxşar su böhranı var. Hər iki ölkə, iqlim dəyişikliyinin maddi və dağıdıcı təsirlərindən biri kimi önə çıxır, uzunmüddətli perspektivdə su böhranı sosial iğtişaşlar, miqrasiya və regional qeyri-sabitlik kimi daha böyük problemlərə çevriləcək”.
Şayəstə Hüseynova
