Bu, təsadüf ola bilməz! İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəlki dövrdə baş verən hadisələr bugünkü siyasi, hərbi və iqtisadi böhranların tam bir təqlidi kimi görünür. Xəbərləri oxuyanda “Biz bu filmi izlədik!” deyəcəksiniz.
Elchi.az xəbər verir ki, YouGov-un son sorğusuna görə, avropalıların 41%-dən 55%-ə qədəri növbəti 5-10 ildə qlobal silahlı münaqişənin baş vermə ehtimalının çox yüksək olduğuna və Avropanın buna hazır olmadığına inanır. Keçən ilin mart ayında keçirilən Eurobarometer sorğusunda avropalıların 36%-i müdafiəyə üstünlük verib. GAD3-ün başqa bir sorğusuna görə, ispanların 56%-i dünyanın iki il ərzində daha az təhlükəsiz olacağına və silahlı münaqişə, iqlim dəyişikliyi, ticarət müharibələri və kiberhücumlar təhdidlərinin artacağına inanır.
Fərqlərə baxmayaraq, İkinci Dünya Müharibəsinə səbəb olan şərtlərlə hazırda üzləşdiyimiz şərtlər arasında paralellər var. İkinci Dünya Müharibəsi Almaniyanın Polşaya hücumu ilə başladı və iki gün sonra Fransa və Birləşmiş Krallığı müharibə elan etməyə vadar etdi. Üç il əvvəl Rusiya Ukraynaya hücum etdi və böyük dövlətlər qlobal eskalasiyanın qarşısını almaq üçün geri çəkildilər. 1941-ci ilin aprelində Almaniya Misir sərhədinə doğru irəliləyərək Liviyaya hücum etdi və İrana çatmaq və Hindistanda Yaponiya ilə birləşməyi hədəflədi. Almaniyanı təqlid edən Yaponiya, Fransa Hind-Çininə hücum etdi. Hitler bu düşmənçilik əməliyyatlarını ABŞ-ın Qrenlandiyada İtaliya-Alman gəmilərinə hücum etməsindən sonra, Çin və Yaponiyanın iki il müharibə aparmasından sonra başlatdı.
İkinci Dünya Müharibəsi Avropa, Şimali Afrika və Sakit Okeandakı dağınıq münaqişələrlə və mövcud ticarət müharibəsini xatırladan Çinə ixracın qadağan edilməsi ilə başladı. Hitler və Mussolini 11 sentyabr 1941-ci ildə Perl-Harbora hücumdan sonra müharibə elan etdilər və Yaponiya 1 dekabrda ABŞ, Rusiya və Hollandiyaya müharibə elan etdi və beləliklə, iki ayrı münaqişəni birləşdirdi: biri Avropada, digəri isə Sakit Okeanda. Çinin Filippin sularında və indi Tayvanda hazırkı təqibləri, Şimali Koreyanın Yaponiyaya qarşı hərəkətləri, lakin ən əsası Qəzzadakı müharibə və Livana genişlənməsi, Suriyadakı hücumlar və Yəmən ilə İsrail arasındakı münaqişə, İrana hücum, Kəşmirdə Hindistan və Pakistan arasında münaqişənin son zamanlar kəskinləşməsi və ABŞ-ın Çinin ekspansionizmini cilovlamaq üçün Hindistanla ittifaqı – bunların hamısı İkinci Dünya Müharibəsindəki böyük güclərə bənzəyir, onlar zahirən əlaqəsiz münaqişələrdə ittifaqlar qurdular və nəticədə böyük bir müharibəyə düşdülər.
1929-cu il böhranından on beş il sonra ənənəvi siyasi partiyalara inamsızlıq artdı. 2008-ci il böhranından on beş ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, biz də eyni mənzərəni yaşayırıq. Kembric tədqiqatına görə, 45 yaşdan kiçiklərin yarıdan çoxu seçkilərin effektiv olduğuna inanmır. Beynəlxalq Müharibə Tədqiqatları İnstitutunun (ISW) məlumatına görə, Rusiya NATO ilə tammiqyaslı müharibəyə hazırlaşır və Yaponiya Çinin Tayvana hücum edəcəyi təqdirdə bunkerlər tikir. Latviya kəşfiyyatı Rusiyanın yeni casusluq və təxribat metodları, hərbi imkanlarının sürətli şəkildə yenidən qurulması və 5-10 il ərzində NATO-ya hücum etmək niyyəti barədə xəbərdarlıq edib. Bir neçə Avropa ölkəsindən yüksək vəzifəli hərbi rəsmilər bir ildən çoxdur ki, xəbərdarlıqlar verirlər və ABŞ Müdafiə Tədqiqatları İnstitutu Leninqrad Hərbi Dairəsinin NATO əleyhinə xüsusi qüvvə kimi yaradıldığını elan edib. Rusiya 2024-cü ildə 2022-ci illə müqayisədə 220% çox, 1550 yeni tank istehsal edəcək və yeni diviziyalar yaratmaqla qoşunlarının sayını 1,5 milyona çatdıracaq. Bunlar, Finlandiya sərhədi boyunca ağır yerləşdirilməsi və danışıqlara laqeydliyi ilə yanaşı, Putinin sülh istəmədiyinin göstəriciləri hesab olunur.
Dünya İqtisadi Forumu əsas mövcud riskləri aşağıdakı kimi sadalayır: dezinformasiya, ekstremal hava hadisələri, qütbləşmə, kibertəhlükəsizlik və dövlətlərarası silahlı münaqişə. Növbəti onilliyə nəzər salsaq, ən böyük dörd riskin iqlim dəyişikliyi ilə əlaqəli olduğu, o cümlədən ekosistem itkisi və resurs çatışmazlığı olduğu, dezinformasiyanın isə beşinci risk olduğu proqnozlaşdırılır. Biz “çoxböhranlı” bir dünyaya qədəm qoyuruq, burada hər biri son dərəcə müxtəlif təbiətli böhranlar bir-birini izləyir və bizi qlobal normaların çöküşü içində tapır.
Məryəm
