JACS: Xolesterolun bioloji aktivliyini idarə etmək üçün yaradılan molekullar.
Elchi.az xəbər verir ki, Amerikalı kimyaçılar işıqdan istifadə edərək xolesterolun bioloji aktivliyini idarə edə bilən molekullar hazırlayıblar. Əsər Amerika Kimya Cəmiyyətinin Jurnalında (JACS) dərc edilib.
Xolesterol tez-tez ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqələndirilir, lakin bu molekul orqanizm üçün vacibdir. O, hüceyrə membranlarının tərkib hissəsidir və estrogen və testosteron da daxil olmaqla əsas hormonların sintezi üçün öncül rolunu oynayır. Buna baxmayaraq, hüceyrələrdə xolesterolun davranışının bir çox aspektləri hələ də zəif başa düşülür.
“Xolesterol sağlamlığı və xəstəliyi müəyyən edən çox sayda prosesdə iştirak edir, lakin onun kiçik ölçüsü və kimyəvi xüsusiyyətləri onu müşahidə etməyi olduqca çətinləşdirir”, – deyə tədqiqatın həmmüəllifi, Pensilvaniya Universitetinin doktoranturadan sonrakı əməkdaşı Maykl Zott izah edib.
Bu məhdudiyyəti aradan qaldırmaq üçün elm adamları adətən sözdə funksional analoqlardan – xolesterolu təqlid edən, lakin kimyəvi “etiketlərlə” təchiz olunmuş molekullardan istifadə edirlər. Yeni tədqiqatlarında Dirk Traunerin rəhbərlik etdiyi bir qrup daha da irəli gedərək “fotoxolesterollar” – işığa həssas fraqmentləri olan xolesterol analoqları yaradıb.
İşıq təsirinə məruz qaldıqda, bu molekullar formasını dəyişir və bioloji aktivliklərinin açılmasına və ya söndürülməsinə imkan verir. Bu, sözdə məkan-zaman nəzarətinə yol açır: dərman bütün bədənə daxil edilə bilər və sonra yalnız müəyyən bir sahədə hədəflənmiş işıq şüası istifadə edərək aktivləşdirilə bilər.
“Müəyyən işıq formaları toxumaya kifayət qədər dərin nüfuz edə bilər”, Trauner izah etdi. “Bu, molekulun bütün bədənə təsir etmədən müəyyən bir yerdə və müəyyən bir anda aktivləşməsinə imkan verir.”
Zottun sözlərinə görə, bu molekulların selektivliyi fərdi zülalların dəqiq şəkildə “açılması” və “söndürülməsi” üçün alətlər yaratmağa imkan verir ki, bu da gələcəkdə hüceyrələr daxilində xolesterol daşınmasının mürəkkəb yollarını deşifrə etməyə kömək edəcək.
Gələcəkdə alimlər normal və patoloji şəraitdə xolesterol hərəkətini ətraflı şəkildə xəritələşdirmək üçün işığa nəzarət edilən molekullardan istifadə etməyi planlaşdırırlar. Bundan əlavə, oxşar yanaşmanın digər lipidlərə də tətbiq olunması gözlənilir.
Məryəm
