Qlazioloqlar qrupunun apardığı yeni tədqiqata əsasən, planetin ən enli buzlağı əvvəllər təxmin ediləndən daha sürətlə və intensiv şəkildə əriyir. Bu o deməkdir ki, onun qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə təsiri mövcud proqnozlarda göstəriləndən iki dəfə daha ciddi ola bilər.
Elchi.az xəbər verir ki, Qərbi Antarktidada yerləşən və çökməsi halında böyük fəlakətə səbəb olacağı üçün “Qiyamət günü buzlağı” (Doomsday Glacier) adlandırılan “Thwaites” buzlağı, qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə bağlı proqnozlarda ciddi qeyri-müəyyənlik yaradır.
Təxminən Florida ştatı böyüklükdə olan və Yer kürəsinin ən əlçatmaz bölgələrindən birində yerləşən bu buzlaq onilliklərdir ki, geri çəkilir; hazırda onun əriməsi nəticəsində yaranan su, qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin təxminən 4%-ni təşkil edir.
Lakin bu geri çəkilməyə səbəb olan mexanizmlər son dərəcə mürəkkəbdir, bu da buzlağın gələcək taleyini dəqiq şəkildə proqnozlaşdırmağı çətinləşdirir.
Onun inkişaf trayektoriyasını anlamaq həyati əhəmiyyət daşıyır, çünki “Thwaites” buzlağı tamamilə çökərsə, dəniz səviyyəsini 60 santimetrdən çox qaldıra biləcək qədər su ehtiyatına malikdir. Bundan əlavə, o, nəhəng Antarktika buz təbəqəsini saxlayan bir növ “tıxac” rolunu oynadığı üçün, onun tamamilə çökməsi dəniz səviyyəsinin təxminən 3 metr yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər. Bu isə Mayamidən Manilaya qədər sahil bölgələrindəki yaşayış məntəqələri üçün dağıdıcı nəticələrə səbəb ola bilər.
Buzlağın altındakı proseslərin tədqiqi
Kaliforniya Universitetinin və NASA-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının (Jet Propulsion Laboratory) qlazioloqları buz təbəqəsinin yeni modelini hazırlayıblar. Onların fikrincə, bu model nəhəng buzlağın altında baş verən prosesləri daha dəqiq əks etdirir. “Thwaites” buzlağının sürətlə geri çəkilməsi “torpaqlanma xətti”ndə (grounding line) — buzun dəniz dibindən ayrılaraq okean üzərində üzən buz şelfinə çevrildiyi nöqtədə — baş verən proseslərlə əlaqədardır.
Kaliforniya Universiteti (Los-Anceles – UCLA) layihəsinin alimi və tədqiqatın aparıcı müəllifi Mattia Poinelli qeyd edir ki, ənənəvi buz təbəqəsi modelləri “torpaqlanma xətti”ni adətən sabit və dəyişməz bir xüsusiyyət kimi qəbul etsə də, tədqiqatçılar artıq açıq okeana axan buzlaqların altında daha mürəkkəb bir reallığın mövcud olduğunu anlamağa başlayıblar. Peyk məlumatları göstərir ki, “təmas xətti” (grounding line) əslində bəzən kilometrlərlə enə malik olan bir “təmas zonası”dır. Burada dəniz suyu qabarma və çəkilmələr nəticəsində içəri daxil olub geri çəkilir və qalın buz qatını təkrar-təkrar qaldırıb endirir; bu proses “qabarma-çəkilmə nasoslaması” (tidal pumping) adlanır. Poinelli izah etdi ki, bu hal nisbətən isti okean suyunun buz təbəqələrinin dərinliklərinə – buzun altına nüfuz etməsinə və nəticədə intensiv əriməyə səbəb olur.
Şayəstə
