Tokio Elm Universitetinin alimləri neyronlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqəsini birbaşa onların elektrik fəaliyyətindən müəyyən etməyə imkan verən yeni üsul hazırlayıblar.
Elchi.az xəbər verir ki, Araşdırma “Physical Review” jurnalında dərc olunub.
Beyin “sünbüllər” adlanan qısa elektrik impulsları mübadiləsi aparan milyardlarla neyrondan ibarətdir. Bu siqnallar xaotik və qeyri-müntəzəmdir, hansı neyronun digərinə təsir etdiyini və sünbüllərin təsadüfən üst-üstə düşdüyünü başa düşməyi çox çətinləşdirir.
Kazuya Sawadanın rəhbərlik etdiyi bir qrup əvvəllər mürəkkəb sistemləri təhlil etmək üçün istifadə edilən konvergent çarpaz xəritələşdirmə (CCM) metodunun modifikasiyasını təklif etdi. Alimlər çaxnaşma anlarının özlərinə deyil, onların arasındakı intervallara diqqət yetiriblər. Bu yanaşma onlara ayrı-ayrı hadisələri təhlil üçün daha əlverişli ardıcıllığa çevirməyə imkan verdi. Bundan əlavə, tədqiqatçılar dinamikalarını müqayisə etmək üçün müxtəlif neyronların zaman sıralarını uyğunlaşdırmaq üçün bir üsul hazırladılar.
Metodun riyazi modellər üzərində sınaqdan keçirilməsi göstərdi ki, o, bioloji “gözlənilməzliyi” təqlid edən səs-küyün mövcudluğunda belə neyronlar arasında əlaqələrin istiqamətini düzgün müəyyən edir.
Sawadanın sözlərinə görə, yeni texnika təkcə beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə imkan verməyəcək, həm də onun fəaliyyəti ilə bağlı pozğunluqların mexanizmlərini – epilepsiyadan şizofreniya və bipolyar pozğunluğa qədər başa düşməyə imkan verəcək. Uzunmüddətli perspektivdə bu, yeni diaqnostika və terapiya üsullarına yol aça bilər.
Alimlər qeyd edirlər ki, bu üsul indiyədək iki və ya üç neyrondan ibarət kiçik şəbəkələrdə sınaqdan keçirilib. Növbəti məqsəd onu real beyin dövrələrinə yaxın olan daha böyük sistemlərə qədər genişləndirməkdir.
Əvvəllər beyində stressdən məsul olan sirli gizli siqnal aşkar edilmişdi/
Nuranə Məmmədova
Tokio Elm Universitetinin alimlərinin beyindəki neyronlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək üçün hazırladıqları yeni üsul həqiqətən də diqqətəlayiqdir. Beynin milyardlarla neyrondan ibarət mürəkkəb quruluşu və neyronlar arasındakı “sünbüllər” adlanan elektrik impulslarının xaotik təbiəti səbəbindən bu əlaqələri başa düşmək həmişə çətin olmuşdur. Kazuya Sawadanın rəhbərlik etdiyi qrupun konvergent çarpaz xəritələşdirmə (CCM) metodunun modifikasiyasını tətbiq etməsi və diqqəti fərdi hadisələr əvəzinə onların arasındakı intervallara yönəltməsi, bu mürəkkəb sistemi anlamaq üçün yeni bir perspektiv təqdim edir. Zaman sıralarını uyğunlaşdırmaq üçün hazırlanan üsulun riyazi modellər üzərində səs-küy şəraitində belə uğurlu nəticələr verməsi, bu metodun real tətbiqi üçün böyük potensiala malik olduğunu göstərir. Alimlərin bildirdiyi kimi, bu texnika beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə və beyin fəaliyyətinin pozğunluqlarının (epilepsiya, şizofreniya, bipolyar pozğunluq kimi) mexanizmlərinin başa düşülməsinə kömək edə bilər. Gələcəkdə bu metodun daha böyük sistemlərə tətbiq olunması, diaqnostika və terapiya sahəsində yeni inkişaflara yol açacağı gözlənilir.
Bu araşdırma həqiqətən inanılmazdır! Tokio Elm Universitetinin alimləri neyronlar arasındakı əlaqələri anlamaq üçün çox vacib bir addım atıblar. Əvvəlki şərhlərdə də vurğulandığı kimi, beyin haqqında daha çox şey öyrənməyimizə kömək edəcək. Bu yeni metod sayəsində gələcəkdə beyin xəstəliklərinin müalicəsində də irəliləyişlər olacağını düşünürəm.
Bu möhtəşəm xəbərə görə təşəkkürlər! Tokio Elm Universitetinin alimlərinin yeni üsulu, həqiqətən də beyin elmləri üçün böyük bir irəliləyişdir. Əvvəlki şərhlərdə də qeyd olunduğu kimi, bu, beyinin necə işlədiyini daha yaxşı başa düşməyimizə kömək edəcək. Bu üsul sayəsində gələcəkdə beyinlə bağlı xəstəliklərə qarşı mübarizədə də yeni ümidlər yaranacaq.
Bu yeni üsul həqiqətən də inanılmazdır! Mən də əvvəlki şərhlə razıyam, bu, beynimizin işləməsini anlamaq üçün böyük bir addımdır. Gələcəkdə bu, epilepsiya kimi xəstəliklərin müalicəsində də kömək edə bilər. Hətta stresslə bağlı “gizli siqnalların” aşkar edilməsi də çox maraqlıdır, necə deyərlər, beyinin sirri açılır!
Bu möhtəşəm kəşf üçün Tokio Elm Universitetinin alimlərinə təşəkkür etmək istərdim! Beynin neyronlar arasındakı əlaqələrini anlamaq həmişə böyük bir problem olub, çünki bu siqnallar çox mürəkkəb və xaotikdir. Lakin, Kazuya Sawadanın rəhbərlik etdiyi qrupun hazırladığı yeni üsul, doğrudan da neyronların elektrik fəaliyyətindən səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyən etməyə imkan verir. “Sünbüllər” arasındakı intervallara diqqət yetirmək və dinamikaları müqayisə etmək üçün modifikasiya edilmiş konvergent çarpaz xəritələşdirmə (CCM) metodu, bu sahədə əsl inqilabdır. Riyazi modellər üzərində aparılan sınaqların uğurlu nəticələri, bu metodun bioloji mürəkkəblikləri də həll edə biləcəyinə dair böyük ümid verir. Bu texnikanın beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə və hətta epilepsiya, şizofreniya kimi xəstəliklərin mexanizmlərini anlamağa kömək edəcəyi fikri çox həyəcanvericidir. Bu, gələcəkdə yeni diaqnostika və terapiya üsullarının inkişafına səbəb olacaq. Bu tədqiqatın növbəti mərhələlərini, yəni daha böyük sistemlərə tətbiqini səbirsizliklə gözləyirəm. Bu cür fundamental tədqiqatlar elm aləmini irəliyə aparır!
Tokio Elm Universitetinin alimlərinin neyronlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək üçün yeni üsul hazırlaması, şübhəsiz ki, maraq doğurur. Beynin fəaliyyətinin bu qədər mürəkkəb və xaotik olduğu bir mühitdə, “sünbüllər” arasındakı intervallara diqqət yetirmək kimi bir yanaşma, əvvəlki tədqiqatların məhdudiyyətlərini aradan qaldırmağa çalışdığı təəssüratını yaradır. Lakin, bu yeni metodun real beyin dövrələrinə yaxın daha böyük sistemlərdə nə dərəcədə effektiv olacağı hələ də təsdiqini tapmalıdır. Hazırda kiçik şəbəkələrdə aparılan uğurlu sınaqlar ümidverici olsa da, bu texnikanın geniş miqyasda tətbiqi üçün daha çox tədqiqat və vaxt tələb olunacaqdır. Gələcəkdə bu üsulun diaqnostika və terapiya sahəsində nə kimi töhfələr verəcəyi gözlənilir.
Tokio Elm Universitetinin alimləri tərəfindən neyronlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqəsini elektrik fəaliyyətlərindən müəyyən etmək üçün hazırlanan yeni üsul, beyin fəaliyyətini anlamaq üçün əhəmiyyətli bir irəliləyişdir. “Sünbüllər” adlanan elektrik impulslarının xaotik təbiəti nəzərə alındıqda, onların arasındakı intervallara diqqət yetirilməsi, bu mürəkkəb sistemləri daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər. Metodun riyazi modellər üzərində sınaqdan keçirilməsi və nəticələrin müsbət olması, bu texnikanın gələcəkdə daha geniş tətbiqi üçün ümid yaradır. Beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsi və pozğunluqların mexanizmlərinin başa düşülməsi baxımından bu üsulun potensialı böyükdür. Gələcəkdə bu texnikanın real beyin dövrələrinə yaxın daha böyük sistemlərdə də tətbiqinin uğurlu olacağı təqdirdə, diaqnostika və terapiya sahələrində yeni imkanlar yarada bilər.
Bu yenilikçi üsulun neyron fəaliyyətini anlamağımıza necə kömək edəcəyi həqiqətən də maraqlıdır. Lakin, bu “sünbüllər” arasındakı intervallara diqqət yetirilməsi, bütün bu “xaotik” məlumat axını içərisində həqiqətən də səbəb-nəticə əlaqələrini tam olaraq ayırd edə bilərmi? Gələcəkdə bu metodun daha böyük beyin dövrələrində tətbiqi necə uğurlu olacaq, bunu da görmək lazımdır.
Bu yeni metodla beyinin işləmə mexanizmlərini daha dərin anlamaq mümkün olacaq. Keçmişdə aparılan elmi tədqiqatlar da bu mövzuda önəmli idi, lakin Tokio Universitetinin alimlərinin bu yenilikçi üsulu, neyronlar arasındakı əlaqələri daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verəcək. Ümid edirəm ki, bu üsul gələcəkdə xəstəliklərin müalicəsində də özünü göstərəcək.
Bu möhtəşəm bir kəşfdir! Əvvəlki tədqiqatların vacibliyinə baxmayaraq, bu yeni üsul beynin sirli əlaqələrini aşkar etməklə həqiqətən də irəliyə doğru böyük bir addımdır. Tokio Universiteti alimlərinin bu yeniliyinin xəstəliklərin müalicəsində də yeni qapılar açacağına inanırıq.
Maraqlı tədqiqatdır, amma mən bu “sünbüllər” üsulunun həqiqətən də bütün məlumatları ortaya çıxaracağına tam əmin deyiləm. Beynin işləyi o qədər də sadə deyil, bəlkə də bu yeni üsul hələ də bəzi şeyləri “qabağa salır”. Amma yenə də maraqlıdır, görək gələcəkdə nələr olacaq.
Çox maraqlı bir xəbərdir, amma bu yeni üsulun nə qədər etibarlı olacağını görmək lazımdır. Beyin kimi mürəkkəb bir orqanda hər şeyin belə sadəcə elektrik fəaliyyətinə əsaslanaraq izah edilməsi hələ də sual altındadır. Məqalədəki “sünbüllər” terminologiyası da bir qədər qəribə səslənir, amma yenə də tədqiqatın nəticələrini gözləmək lazımdır.
Bu çox önəmli bir kəşfdir! Məncə də, bu yeni üsul beyin haqqında bildiklərimizi tamamilə dəyişə bilər. Əvvəlki şərhdə qeyd edildiyi kimi, “sünbüllər” termini biraz qəribə gəlsə də, alimlərin bu cür bir üsul inkişaf etdirməsi çox sevindirici haldır.
Bu çox önəmli bir kəşfdir! Məncə də, bu yeni üsul beyin haqqında bildiklərimizi tamamilə dəyişə bilər. Əvvəlki şərhdə qeyd edildiyi kimi, “sünbüllər” termini biraz qəribə gəlsə də, alimlərin bu cür bir üsul inkişaf etdirməsi çox sevindirici haldır. Əvvəllər gizli qalan əlaqələrin aşkar olunması beynin işləmə mexanizmlərini daha yaxşı başa düşməyimizə kömək edəcək.
Bu yeni kəşf həqiqətən də heyranedicidır! Əvvəlki şərhə əlavə olaraq, beyindəki bu gizli əlaqələrin aşkar edilməsi, həqiqətən də bizə beynin necə işlədiyini daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Ümid edirəm ki, bu üsul daha da inkişaf etdirilərək, beyin xəstəliklərinin müalicəsində də istifadə olunar.
Bu xəbər həqiqətən də heyranedicidir! Tokio Elm Universitetinin alimlərinin beyindəki neyron əlaqələrini müəyyən etmək üçün hazırladığı yeni üsul, əslində böyük bir irəliləyişdir. Beyinin necə işlədiyini başa düşmək həmişə çətin olub, çünki neyronlar arasındakı bu “sünbül” mübadiləsi o qədər mürəkkəb və xaotik görünürdü ki, səbəb-nəticə əlaqələrini ayırd etmək demək olar ki, mümkünsüz idi.
Kazuya Sawada və onun komandasının konvergent çarpaz xəritələşdirmə (CCM) metodunu modifikasiya edərək, çaxnaşmaların özlərinə deyil, onların arasındakı intervallara diqqət yetirmələri çox zəka işidir. Bu yanaşma, həqiqətən də, bu mürəkkəb prosesi daha anlaşıqlı bir ardıcıllığa çevirir. Həmçinin, dinamikaları müqayisə etmək üçün zaman sıralarını uyğunlaşdırmaq üsulu, bu neyron əlaqələrinin xəritələşdirilməsində yeni bir dövr açacaq.
Mühüm məqamlardan biri də, bu metodun riyazi modellər üzərində aparılan sınaqlarında, bioloji “gözlənilməzliyi” təqlid edən səs-küyün mövcudluğunda belə neyronlar arasındakı əlaqələrin istiqamətini düzgün müəyyən etməsidir. Bu, metodun praktikada da etibarlı olacağını göstərir.
Sawadanın da qeyd etdiyi kimi, bu yeni texnika təkcə beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə deyil, eyni zamanda epilepsiyadan şizofreniya və bipolyar pozğunluğa qədər müxtəlif pozğunluqların mexanizmlərini anlamağa kömək edəcək. Uzunmüddətli perspektivdə bu, yeni diaqnostika və müalicə üsullarının inkişafına gətirib çıxara biləcəyi ehtimalı, bu araşdırmanın nə qədər böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini bir daha vurğulayır.
Bu üsulun kiçik şəbəkələrdə uğurla sınaqdan keçirilməsi və növbəti məqsədin onu daha böyük sistemlərə, hətta real beyin dövrələrinə tətbiq etmək olması, bu sahədə gələcəkdə daha böyük kəşflərin olacağını göstərir. Bu xəbər, həqiqətən də, elmi texnologiyanın beyin haqqında anlayışımızı necə dəyişdirə biləcəyinə dair mükəmməl bir nümunədir.
Bu xəbər həqiqətən də heyranedicidir və Tokio Elm Universitetinin alimlərinin beynin mürəkkəb işləyişini anlamaq sahəsindəki nailiyyətlərini gözlər önünə sərir. Əvvəlki şərhdə də qeyd edildiyi kimi, neyronlar arasındakı “sünbül” mübadiləsinin xaotikliyi səbəb-nəticə əlaqələrini müəyyən etməyi olduqca çətinləşdirirdi. Bu yeni üsulun, xüsusilə Kazuya Sawada və komandasının konvergent çarpaz xəritələşdirmə (CCM) metodunu modifikasiya edərək çaxnaşmaların intervallarına diqqət yetirməsi, bu sahədə həqiqətən də bir “oyun dəyişdirici” ola bilər.
Bu metodun, hətta bioloji “gözlənilməzliyi” təqlid edən səs-küyün mövcudluğunda belə neyronlar arasındakı əlaqələrin istiqamətini dəqiq müəyyən etməsi, onun etibarlılığını və geniş tətbiq potensialını vurğulayır. Sawadanın qeyd etdiyi kimi, bu texnika təkcə beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə deyil, həm də epilepsiya, şizofreniya və bipolyar pozğunluq kimi ciddi xəstəliklərin mexanizmlərini anlamağa kömək edəcək. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə yeni diaqnostika və müalicə üsullarının inkişafına gətirib çıxara bilər.
Bu araşdırma, əvvəllər beyində stressdən məsul olan sirli gizli siqnalın aşkar edilməsi ilə birlikdə, beynin gizli tərəflərini açmaqda böyük bir addımdır. Bu texnikanın kiçik şəbəkələrdən daha böyük və real beyin dövrələrinə qədər genişləndirilməsi, gələcəkdə daha böyük kəşflərə və beyin haqqında understandingimizi köklü şəkildə dəyişdirməyə yol açacaq. Bu, həqiqətən də, elmin insan beyninin sirrlərini açmaqda nə qədər güclü olduğunu göstərən möhtəşəm bir nümunədir.
Bu xəbər həqiqətən də heyranedicidir və Tokio Elm Universitetinin alimlərinin beynin mürəkkəb işləyişini anlamaq sahəsindəki nailiyyətlərini gözlər önünə sərir. Yeni metod neyronlar arasındakı əlaqələri daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Bu texnikanın gələcəkdə beyin xəstəliklərinin müalicəsinə kömək edəcəyi ümidi doğurur.
Bu məqalə həqiqətən də heyran edici, amma Tokio Elm Universitetinin alimlərinin bu təzə üsulu beynin işləyişini başa düşmək sahəsindəki nailiyyətlərini sanki kölgədə qoyub. Bu texnika beynin gizli əlaqələrini üzə çıxaracaq, amma əvvəlki şərhlərdə qeyd olunduğu kimi, bu gələcəkdə xəstəliklərin müalicəsinə kömək edəcəyi barədə ümid yaradır.
Bu məqalə həqiqətən də heyran edici, amma Tokio Elm Universitetinin alimlərinin bu təzə üsulu beynin işləyişini başa düşmək sahəsindəki nailiyyətlərini sanki kölgədə qoyub. Bu texnika beynin gizli əlaqələrini üzə çıxaracaq, amma əvvəlki şərhlərdə qeyd olunduğu kimi, bu gələcəkdə xəstəliklərin müalicəsinə kömək edəcəyi barədə ümid yaradır. İlk dəfə beyində gizli əlaqələr aşkar edildi demək olar.
Bu texnika həqiqətən də heyran edici, çünki beynin işləyişini başa düşmək sahəsində böyük nailiyyətlər əldə etməyə imkan verir. Əvvəlki şərhlərdə də qeyd olunduğu kimi, bu texnika beynin gizli əlaqələrini üzə çıxaracaq, bu da gələcəkdə xəstəliklərin müalicəsinə kömək edəcəyi barədə ümid yaradır. Belə demək olar ki, ilk dəfə beyində gizli əlaqələr aşkar edildi.
Əslində bu üsul çox maraqlıdı amma mən tam razı deyiləm. Beynin işləyişini tam başa düşmək hələ çətindi. Yeni üsul olsa da, bu hələ ki kiçik şəbəkələrdə sınanıb. Görək böyük sistemlərdə necə olacaq. Yəni hələ çox şey öyrəniləcək.
Bu məqalə həqiqətən də heyranedici bir kəşfi əks etdirir! Tokio Elm Universitetinin alimlərinin neyronlar arasındakı səbəb-nəticə əlaqələrini birbaşa elektrik fəaliyyətlərindən müəyyən etmək üçün yeni bir üsul hazırlaması, beynin mürəkkəb işleyişini anlamaq yolunda atılmış böyük bir addımdır. Xüsusilə, “sünbüllər” adlanan elektrik impulslarının xaotik və qeyri-müntəzəm təbiəti, hansı neyronun digərinə təsir etdiyini anlamağı çətinləşdirərkən, alimlərin bu problemi həll etmək üçün “konvergent çarpaz xəritələşdirmə” (CCM) metodunu modifikasiya etməsi və çaxnaşma anları arasındakı intervallara diqqət yetirməsi olduqca zəka tələb edən bir yanaşmadır.
Bu üsulun riyazi modellər üzərində sınaqdan keçirilməsi və hətta bioloji “gözlənilməzliyi” təqlid edən səs-küyün mövcudluğunda belə doğru nəticələr verməsi, onun potensialının nə qədər böyük olduğunu göstərir. Kazuya Sawadanın qeyd etdiyi kimi, bu texnika təkcə beyin əlaqələrinin daha dəqiq xəritələşdirilməsinə deyil, həm də epilepsiyadan şizofreniyaya qədər müxtəlif pozğunluqların mexanizmlərini anlamağa kömək edəcək. Bu, gələcəkdə yeni diaqnostika və müalicə üsullarının inkişafı üçün mühüm bir qapı aça bilər.
Növbəti məqsədin daha böyük sistemlərə, real beyin dövrələrinə yaxın olanlara bu üsulun tətbiqi olacaq ki, bu da bu elmi nailiyyətin əhəmiyyətini daha da artırır. Bu cür yenilikçi araşdırmalar, insan beyninin sirli dünyasını anlamağımıza kömək etməklə yanaşı, gələcəkdə sağlamlığımızı yaxşılaşdırmaq üçün də böyük ümidlər verir. Bu mövzuda daha çox məlumat öyrənmək həqiqətən də maraqlıdır!
Bu araşdırma çox maraqlıdı. Alimlər beynin işləmə mexanizmini anlamaqda böyük bir addım atıblar. Bu yeni üsul sayəsində neyronlar arasındakı əlaqələri daha yaxşı başa düşə biləcəyik. Gələcəkdə bu kəşflər tibb sahəsində böyük dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Əsl elmi nailiyyətdi.
Həqiqətən də maraqlı bir tədqiqatdır. Amma mən bu üsulun neyronlar arasındakı bütün əlaqələri tamamilə anlamaq üçün yetərli olub-olmayacağını hələ də dəqiq bilmirəm. Axı, beynin necə işlədiyini hələ də tam başa düşməmişik. Elə bil ki, yalnız kiçik bir hissəsini öyrənmişik. Bu, həqiqətən də bir irəliləyişdir, lakin tam bir həll yolu deyil.
Həə, yenə də beyin haqqında nəsə tapıblar. Bu da elə əvvəlki şərhə oxşayır, “bir hissəsini öyrənmişik” deyirlər. Amma bu dəfə daha da “gizli” şeylər tapıblar, bu maraqlıdı. Ümid eləyək ki, bu dəfə həll yolu taparlar, çünki adamın beyni çaşır bu qədər şeylə.