Lancet jurnalında dərc olunmuş üç əhəmiyyətli tədqiqat ultra emal olunmuş qidaların dünya miqyasında ənənəvi pəhrizləri pozduğunu, qida keyfiyyətini aşağı saldığını və xroniki xəstəliklərin artmasına səbəb olduğunu ortaya qoyub. Ekspertlər hökumətlər və cəmiyyətlər tərəfindən təcili tədbirlər görülməsinin vacibliyini vurğulayırlar.
Elchi.az xəbər verir ki, ultra emal olunmuş qidalar, sənaye tərkibli maddələr və kosmetik əlavələrdən istifadə edilərək istehsal olunan, çox vaxt təbii halında olmayan məhsullar kimi müəyyən edilir. Misal üçün, qazlı içkilər, çipslər və bir çox dənli bitkiləri göstərmək olar.
Problem iradə çatışmazlığında deyil, kommersiya gücündədir
Ekspertlərin fikrincə, problem iradə çatışmazlığında deyil, güclü və qlobal miqyasda təsirli qida sənayesindədir. Tədqiqat göstərir ki, ultra emal olunmuş qidalar illərdir bir çox ölkədə artmaqdadır. ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada və Avstraliyada gündəlik enerji qəbulunun təxminən yarısı bu məhsullardan gəlir.
Tədqiqatlar göstərir ki, bu cür qidalar həddindən artıq kalori qəbuluna səbəb olur, şəkər və doymuş yağla zəngindir, lif və vacib vitamin və minerallarla azdır. 104 uzunmüddətli tədqiqatın icmalında 92-si ultra emal olunmuş qidaların piylənmə, 2-ci tip diabet, hipertoniya, yüksək xolesterol, ürək-damar xəstəlikləri, böyrək xəstəliyi, Kron xəstəliyi, depressiya və vaxtından əvvəl ölüm riskini artırdığını göstərib.
Klinik sınaqlar sübut edib ki, bu qidalar yetkinlərdə gündə əlavə 500-800 kalori istehlakına səbəb olur və sürətli və nəzarətsiz qidalanma davranışını artırır.
Həll yolları üçün tövsiyələr
Tədqiqatçılar hökumətlərin tətbiq edə biləcəyi dörd əsas siyasət sahəsini tövsiyə edirlər:
Məhsulun tənzimlənməsi:
İslahat (məsələn, şəkərin tatlandırıcılarla əvəz edilməsi) kifayət deyil. Müəyyən qatqılara məhdudiyyətlər qoyulmalı və məhsullarda emal səviyyəsini göstərən markerlər müəyyən edilməlidir. Qida mühitinin tənzimlənməsi:
Qablaşdırmanın ön tərəfindəki xəbərdarlıq etiketləri
18 yaşdan kiçik şəxslərin rəqəmsal platformalar da daxil olmaqla bütün mediada qida reklamlarından qorunması
Şəkərli içkilərə və seçilmiş ultra emal olunmuş qidalara minimum 20% vergi tətbiq edilməsi
Məktəblərdən, xəstəxanalardan və ictimai yerlərdən ultra emal olunmuş qidaların çıxarılması
Supermarket rəflərində ultra emal olunmuş məhsulların nisbətinin azaldılması
Korporativ gücün məhdudlaşdırılması: Satış portfellərinə nəzarət edilməli, inhisarçılığa qarşı rəqabət qaydaları gücləndirilməli və vergi tənzimləmələri vasitəsilə bazar dominantlığının qarşısı alınmalıdır.
Kənd təsərrüfatı və təchizat zəncirlərinin yenidən təşkili: Qarğıdalı, soya və şəkər kimi tək məhsulları subsidiyalaşdırmaq əvəzinə sağlam istehsalın təşviq edilməsi; ətraf mühit siyasəti qidalanma məqsədləri ilə uyğunlaşdırılmalıdır.
Şayəstə
