Atlantik okeanının dərinliklərində, Orta-Atlantik yüksəkliklərinin qərbində, planetin ən qeyri-adi yerlərindən biri – “Lost City” (“İtmiş şəhər”) adlı hidrotermal sahə yerləşir. Bu, okeanın dərinliyində 700 metrdən çox dərinlikdə yerləşən nəhəng kalsit qüllə və sütunlar kompleksidir. Onların ən böyüyü 60 metr hündürlüyə çatır – demək olar ki, 20 mərtəbəli bina qədər. Alimlər hesab edirlər ki, məhz belə yerlər Yer üzündə həyatın beşiklərindən biri ola bilərdi.
Elchi.az xəbər verir ki, bu barədə “ScienceAlert” portalı məlumat yayıb.
Lost City 2000-ci ildə dərin su tədqiqat qurğuları vasitəsilə kəşf edilib və o vaxtdan bəri unikal obyekt olaraq qalır: dünyada buna bənzər heç nə aşkar edilməyib. Tədqiqatçıların qiymətləndirməsinə görə, burada hidrotermal fəaliyyət ən azı 120 min ildir davam edir, bəlkə də daha uzun. Klassik “qara duman çıxaranlar”dan fərqli olaraq, onlar vulkanizm və magmatik istiliklə deyil, dəniz suyu ilə Yer mantiya qaya qatları arasındakı kimyəvi reaksiyalar sayəsində mövcuddur.
Bu reaksiyalar nəticəsində ətraf suya hidrogen, metan və digər qazlar buraxılır. Bunlar günəş işığı və oksigen olmadan karbonat qüllələrinin boşluqlarında və çatlarında yaşayan mikrob icmaları üçün enerji mənbəyi rolunu oynayır. Buradakı maye temperaturu nisbətən aşağıdır – təxminən 40 dərəcə selsi, amma bu kifayətdir ki, mürəkkəb ekosistem dəstəklənsin. Mənbələrin ətrafında bakteriyalar, salyangozlar və xərçəngkimilər yaşayır, daha iri heyvanlar, məsələn, xərçənglər və ilanbalığı isə daha nadir rast gəlinir.
“Lost City” xüsusilə həyatın mənşəyini öyrənən alimlər üçün maraqlıdır. Burada əmələ gələn karbohidrogenlər atmosferdəki karbon qazından və ya fotosintez yolu ilə deyil, yalnız okeanın dibindəki geokimyəvi proseslər nəticəsində yaranır. Karbohidrogenlər canlı orqanizmlərin qurucu blokları olduğundan, bu, həyatın məhz belə şəraitdə – oksigenli atmosfer yaranmazdan çox əvvəl – meydana gələ biləcəyi hipotezini gücləndirir.
2024-cü ildə tədqiqatçılar “Lost City” ərazisində rekord dərinlikdə qazıntı aparıb: onlar 1,2 kilometrdən uzun mantiya nüvəsi götürə biliblər. Bu nümunələrin analizi Yer üzündə milyardlarla il əvvəl baş verən kimyəvi prosesləri işıqlandırmağa və cansız maddənin necə canlıya çevrildiyini başa düşməyə kömək edə bilər.
Alimlər həmçinin qeyd edirlər ki, “Lost City”yə bənzər ekosistemlər nəzəri olaraq Yer xaricində də mövcud ola bilər. Məsələn, Yupiter və Saturn peyklərinin – Avropa və Enceladus – buz altında olan okeanları, eləcə də uzaq keçmişdə Mars buna misal göstərilir. Mikrobioloqların fikrincə, əgər həyat haradasa günəşsiz mövcud ola bilirsə, o zaman məhz belə kimyəvi aktiv mühitlərdə.
Elmi dəyərinə baxmayaraq, “Lost City” həssas obyekt olaraq qalır. 2018-ci ildə məlum oldu ki, Polşa okean dibində yaxın ərazilərdə mineral araşdırmaları və hasilat üçün icazə alıb. Hərçənd hidrotermal sahə birbaşa hasilat məqsədi deyil, alimlər qorxurlar ki, dağ-mədən işləri ilə əlaqədar yaranan çirklənmə və tullantılar həssas ekosistemə zərər verə bilər.
Məryəm
