İqtisadçılar və iqlim mütəxəssisləri xəbərdarlıq edirlər ki, baş vermə ehtimalı artan “Super El Niño” qlobal kənd təsərrüfatı istehsalına ciddi təsir göstərə bilər və bu da illərlə davam edə biləcək yeni bir qida qiymət artımı dalğasına səbəb ola bilər. İqlimlə əlaqəli istehsal itkiləri geosiyasi gərginliklə birləşərsə, aşağı gəlirli ölkələrin yükün əsas hissəsini daşıması gözlənilir.
Elchi.az xəbər verir ki, Britaniyanın “The Guardian” qəzetində iqtisadi dairələrin qiymətləndirmələrinə əsaslanan bir xəbərdə dünya növbəti iki il ərzində yalnız istilik dalğaları ilə deyil, həm də qlobal ərzaq bazarları üçün yaranan iqtisadi nəticələrlə üzləşə biləcəyi göstərilir. Beynəlxalq maliyyə qurumlarının, meteoroloqların və iqlim tədqiqatçılarının son təhlillərində oxşar xəbərdarlıqlar var. Alimlərin fikrincə, Sakit Okeanda dəniz səthinin temperaturunun fövqəladə dərəcədə artması ilə inkişaf edən El Niño, dünyada yağıntıları və temperatur modellərini kökündən dəyişdirə bilər.
Buğda, düyü, qarğıdalı
ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) son proqnozları göstərir ki, 2026-2027-ci illərdə baş verə biləcək hadisə son illərdəki ən güclü El Niño hadisələrindən biri ola bilər. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar qeyri-rəsmi olaraq bu prosesi “Super El Niño” və ya “Qodzilla El Niño” adlandırırlar. Mütəxəssislər bildirirlər ki, belə güclü iqlim hadisəsi Cənubi Amerikada daşqın və Cənubi Afrika və Asiyanın bəzi yerlərində quraqlıq riskini artıracaq. Bu, buğda, düyü, qarğıdalı, şəkər qamışı, qəhvə və kakao istehsalında əhəmiyyətli dalğalanmalara səbəb ola bilər.
Qiymətlər təzyiq altındadır
İqtisadçılar tərəfindən vurğulanan ən vacib məqam, təsirin yalnız məhsul yığımı dövrləri ilə məhdudlaşmayacağıdır. Kənd təsərrüfatı istehsal dövrlərinin müxtəlif vaxtlarda baş verməsi səbəbindən iqlim şokunun təsirlərinin tədricən qlobal qida zəncirində əks olunacağı gözlənilir. Buna görə də, qiymət təzyiqinin 2028-ci ilin ikinci yarısına qədər hiss oluna biləcəyi təxmin edilir. Goldman Sachs-ın təhlilləri qlobal kənd təsərrüfatı mallarının qiymətlərində ikiqat artım olduğunu göstərir, Unicredit-in ssenariləri isə ekstremal hava hadisələrinin qlobal kənd təsərrüfatı istehsalında yüz milyardlarla dollarlıq iqtisadi itkilərə səbəb ola biləcəyini proqnozlaşdırır. Bildirilir ki, qiymət artımları, xüsusən də düyü, qəhvə, şəkər və palma yağı kimi məhsullar üçün daha kəskin ola bilər.
Müharibə və iqlim
Analitiklər iqlimlə əlaqəli risklərin təcrid olunmuş şəkildə nəzərdən keçirilməməli olduğunu vurğulayırlar. Qeyd olunur ki, Yaxın Şərqdəki geosiyasi gərginliklər səbəbindən enerji, gübrə və logistika xərclərinin son zamanlar artması artıq ərzaq bazarlarına təzyiq göstərir. Güclü El Niño bu mövcud təzyiqə ikinci bir şok əlavə edə bilər. Kənd təsərrüfatı istehsalında hətta kiçik miqyaslı fasilələr belə əsas qida məhsullarına qeyri-elastik tələbat səbəbindən gözləniləndən daha böyük qiymət sıçrayışlarına səbəb ola bilər.
Risk yoxsul ölkələrdədir
İqlim mütəxəssislərinin fikrincə, inkişaf etməkdə olan ölkələr bu prosesdən daha çox təsirlənəcək. Gübrələrə çıxış problemləri, asılı qida sistemləri və məhdud iqtisadi resursların Afrika və Asiyanın bəzi yerlərində qida təhlükəsizliyi riskini artıracağı gözlənilir. Xüsusilə musson yağışlarındakı nizamsızlıqların Hindistanda düyü və şəkər istehsalına, Cənub-Şərqi Asiyada isə palma yağı istehsalının təzyiq altında ola biləcəyi bildirilir. Mütəxəssislər həmçinin El Niño-nun təkcə kənd təsərrüfatına deyil, həm də çay nəqliyyatına, liman əməliyyatlarına və qlobal təchizat zəncirlərinə təsir göstərərək xərcləri artıra biləcəyini qeyd edirlər.
Narahatlıqlar artır
1982-83, 1997-98, 2015-16 və 2023-24-cü illərdə baş verən güclü El Niño hadisələri dünyada quraqlığa, daşqınlara, istilik dalğalarına və kənd təsərrüfatı istehsalının itkisinə səbəb olmuşdur. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı və çoxsaylı iqlim tədqiqatları qlobal istiləşmənin təsirləri səbəbindən gələcəkdə güclü El Niño hadisələrinin iqtisadi nəticələrinin daha da ağır ola biləcəyi fikrini bölüşür.
Şayəstə
