NatCom: Xüsusi neyronların qocalması beynin naviqasiya sistemini pozur.
Elchi.az xəbər verir ki, Stenford Tibb Mərkəzinin (ABŞ) alimləri müəyyən ediblər ki, ətraf mühitin “daxili xəritəsini” yaratmaqdan məsul olan grid neyronların funksiyası yaşla birlikdə pisləşir. Bu, yaşlılarda məkan oriyentasiyasının azalması ilə izah edilə bilər. Nəticələr Nature Communications (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Alimlər siçanların üç qrupunda beyin funksiyalarını müqayisə ediblər: gənc siçanlar (insan illərində təqribən 20 yaş), orta yaşlı siçanlar (50-60 yaş) və qoca siçanlar (75-90 yaş). Onlar beyin neyronlarının yerləşdiyi medial entorinal korteksin fəaliyyətini araşdırıblar. Bu hüceyrələr kosmosun müəyyən nöqtələrində aktivləşərək beyin üçün bir növ GPS sistemi meydana gətirirlər.
Məlum oldu ki, yaşla, tor neyronları daha az dayanıqlı olur. Yaşlı siçanlarda, virtual mühitdə marşrutları dəyişdirərkən, gəmiricilərin davranışı kimi neyron siqnalları xaotik hala gəldi. Bununla belə, həm gənc, həm də yetkin heyvanlar mükafatın məkan yerini tez başa düşdülər və beyin fəaliyyətinin aydın nümunələrini nümayiş etdirdilər.
Yaşlanan siçanların hamısı eyni azalma göstərmədi. Yaşlı kişilərdən biri gənc siçanlar kimi yaxşı çıxış etdi. Alimlər gəmiricilərin şəbəkə neyronlarının yüksək dəqiqliklə işlədiyini aşkar edərək, bu hüceyrələrin fəaliyyəti ilə məkan oriyentasiyası arasında əlaqəni təsdiqləyiblər.
Genetik analiz nəticəsində 61 gen aşkar edilib ki, onların aktivlik səviyyələri maneəli şəbəkə neyronları olan siçanlarda fərqlənir. Bu genlərdən biri olan Hapln4, onların ətrafında qoruyucu zülal şəbəkəsi yaradaraq bu hüceyrələrin sabitliyini qoruya bilər.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, yaşla əlaqədar məkan yaddaşında azalma qaçılmaz deyil. Fərdi beyin funksiyası və genetik fərqlər beynin yaşlanmasına təsir edə bilər.
Şayəstə Hüseynova
Həəə, bu beyin dediyin elə şeydir ki, adamın başına gəlir hər şey. Nə vaxtsa hamımızın başı ağrıyacaq görəsən, amma bu dəfə tam mənaında. Bəziləri yaşlananda yolunu itirir, düzdür, elə mənim nənəm kimi. Amma bu elmi şeyləri də təzə-təzə öyrənirik də.
Həəə, belə çıxır ki, bu yaşlı siçanların beyinləri də bizim nənələrimiz kimi yolu çaşıb? Maraqlıdı, amma mən yenə də inanmıram ki, hamıda belə olur. Görəsən, elə adam var ki, qocalanda da yolunu itirmir? Bu elm adamları elə şeylər tapır ki, adam çaşıb qalır.
Həəə, belə çıxır ki, bu yaşlı siçanların beyinləri də bizim nənələrimiz kimi yolu çaşıb? Maraqlıdı, amma mən yenə də inanmıram ki, hamıda belə olur. Görəsən, elə adam var ki, qocalanda da yolunu itirmir? Bu elm adamları elə şeylər tapır ki, adam çaşıb qalır.
Bu məqalə çox maraqlıdır! Qocalanda beyin niyə “daxili kompasını” itirir, bu həqiqətən də düşünməyə dəyər bir sualdır. Görünür, yaşla birlikdə bəzi neyronlarımızın fəaliyyəti də zəifləyir, bu da bizi çaşdırır. Amma mən də əvvəlki şərhə qoşuluram, hər kəsdə eyni olmaya bilər. Bəlkə də elə adamlar var ki, qocalanda da bu xüsusiyyətlərini itirmirlər.
Hə, bu çox maraqlı xəbərdi. Demək beyin qocalanda yolunu azır, GPS-i pozulur eləmi? Bu grid neyronları da həqiqətən vacibmiş. Mənə elə gəlir ki, bu yaşlılarda yaddaşın zəifləməsi də bununladır bəlkə.