İranın ölkə hüdudlarından kənarda həyata keçirdiyi təsir və kəşfiyyat fəaliyyəti artıq təkcə Yaxın Şərqə aid regional təhlükəsizlik problemi deyil. Son illər Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, Kipr, Niderland və digər Avropa ölkələrində SEPAH-la əlaqəli şəxslər, casusluq şəbəkələri, dini-ideoloji təsir mexanizmləri və xarici dövlətlərin maraqlarına xidmət edən şəxslərlə bağlı aparılan istintaqlar göstərir ki, Tehran Avropada uzunmüddətli və sistemli təsir strategiyası həyata keçirir.
İran müxtəlif ölkələrdə yaşayan Azərbaycan mənşəli şəxsləri casusluğa cəlb edir
Bu strategiyanın diqqət çəkən istiqamətlərindən biri müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların və Azərbaycan mənşəli şəxslərin İranın geosiyasi maraqları naminə istifadə edilməsinə yönəlmiş cəhdlərdir. Son hadisələr göstərir ki, Tehran təkcə öz vətəndaşlarını deyil, ayrı-ayrı ölkələrin vətəndaşlarını da öz təsirinə salır, kəşfiyyat fəaliyyətinə cəlb etməyə çalışır. Bu isə Azərbaycanın illərdir səsləndirdiyi xəbərdarlıqların, əslində, bütün Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı olduğunu bir daha təsdiqləyir.
Son belə hadisə 2026-cı ilin iyulunda Kiprdə qeyd alınıb.
“The Jerusalem Post” nəşri yazır ki, Böyük Britaniya və Azərbaycan vətəndaşı olan Rəşad Sultanov Kiprdə yerləşən “RAF Akrotiri” hərbi bazası barədə məlumat toplamaq və həmin məlumatları İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) ötürmək ittihamı ilə saxlanılıb.
London polisinin yaydığı məlumata görə, ikili Britaniya-Azərbaycan vətəndaşı olan şəxs Aralıq dənizi adasındakı Britaniya hava bazası haqqında məlumatları SEPAH-a ötürməkdə şübhəli bilinərək Kiprdə həbs edilib.
Açıqlamada bildirilir ki, Şimali Londondakı İslinqtondan olan 44 yaşlı Rəşad Sultanov 17 iyulda Kipr hakimiyyəti tərəfindən həbs olunub və ekstradisiya prosesləri davam etdiyi üçün həbsdə saxlanılır.
Britaniya polisi bu işi Milli Təhlükəsizlik Aktı çərçivəsində xaricdə apardığı ilk istintaq kimi qiymətləndirib.
“The Jerusalem Post” nəşri xatırladır ki, bir müddət əvvəl SEPAH ABŞ qüvvələrinin İrana qarşı hərbi əməliyyatda istifadə etdiyi istənilən Britaniya hərbi bazasına hücum etməklə hədələyib.
İranın köhnə strategiyası yeni coğrafiyada
İranın dini və ideoloji platformalar üzərindən müxtəlif ölkələrdə təsir şəbəkələri qurması yeni hadisə deyil. Tehran uzun illərdir, dini mərkəzlər, ictimai birliklər, media resursları və fərdi əlaqələr vasitəsilə müxtəlif ölkələrdə nüfuz qazanmağa çalışır. Məqsəd həmin şəxslərdən informasiya toplamaq, ictimai rəyə təsir göstərmək, zərurət yarandıqda isə onları kəşfiyyat və ya digər əməliyyatlarda istifadə etməkdir.
Qərb təhlükəsizlik qurumlarının son araşdırmaları göstərir ki, bu fəaliyyət yalnız İran vətəndaşları ilə məhdudlaşmır. Tehran ikili vətəndaşlardan, diaspor nümayəndələrindən və müxtəlif ölkələrdə yaşayan şəxslərdən də istifadə etməyə çalışır. Son aylarda Azərbaycan mənşəli şəxslərin Avropada aparılan casusluq istintaqlarında adının hallanması bu modelin coğrafiyasının genişləndiyini göstərir.
Azərbaycan isə bu təhlükə ilə uzun illərdir üzləşən ölkələrdən biridir. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti Azərbaycanda son illərdə İran xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlıqda ittiham olunan şəxslərə qarşı çoxsaylı əməliyyatlar keçirib. Rəsmi məlumatlara görə, casusluq, dövlətə xəyanət və xarici dövlətin tapşırıqlarını yerinə yetirməkdə təqsirləndirilən şəxslər saxlanılıb və bir sıra işlər üzrə məhkəmə qərarları çıxarılıb. Bu faktlar İranın Azərbaycanda agentura şəbəkəsi formalaşdırmağa cəhd göstərdiyini ortaya qoyur.
Ən böyük təhlükə Avropanın özünədir
İranın bu fəaliyyəti, ilk növbədə, Avropa dövlətlərinin milli təhlükəsizliyi üçün risk yaradır. Burada söhbət İranın Avropa ərazisində agent şəbəkələri formalaşdırmaq, müxtəlif icmalarda təşkilatlanmaq və təhlükəsizlik sistemlərinə nüfuz etmək cəhdlərindən gedir.
Casusluq, terror hazırlığı, xarici təsir əməliyyatları və radikallaşma kimi risklər, ilk növbədə, Avropa ölkələrinin hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik qurumlarının problemidir.
Rəşad Sultanov işi də məhz bu kontekstdə diqqət çəkir. İttihama görə, İran Avropada yaşayan Azərbaycan mənşəli şəxsdən strateji hərbi obyekt barədə məlumat toplamaq məqsədilə istifadə etməyə çalışıb. Bu iddialar məhkəmə prosesində təsdiqlənərsə, İranın təsir və kəşfiyyat şəbəkələrinin artıq birbaşa Avropa dövlətlərinin milli təhlükəsizliyini hədəfə aldığı barədə mühüm presedent formalaşa bilər.
Azərbaycanda fəaliyyətinə son qoyulmuş iranmeylli dini şəbəkənin Almaniya XİN-də nə işi var?
Hansısa ölkədə İranın təsiri altında fəaliyyət göstərən şəxslər mövcuddursa, onlar gələcəkdə həmin dövlətlərin milli təhlükəsizliyi üçün potensial təhlükə kimi qiymətləndirilməlidir.
Baş verənlərin fonunda Almaniyanın son dövrlərdə nümayiş etdirdiyi yanaşma müəyyən suallar yaradır. Bir tərəfdən Avropa ölkələri İranın casus şəbəkələri, SEPAH-la əlaqəli şəxslər və xarici təsir əməliyyatları barədə narahatlıqlarını dilə gətirir, digər tərəfdən isə Almaniyada İranın narrativlərini təbliğ edən, Tehranla əlaqələndirilən bəzi şəxslər müxtəlif siyasi və diplomatik platformalarda qəbul edilir, onların Azərbaycanla bağlı iddiaları dinlənilir.
Azərbaycanda fəaliyyətinə son qoyulmuş iranmeylli dini şəbəkənin Almaniyada yaşayan nümayəndələrinin bir müddət əvvəl bu ölkənin Xarici İşlər Nazirliyində qəbul edilmələri Berlinin yanaşmasında ciddi suallar yaradır.
Məsələ burasındadır ki, Almaniya təkcə Azərbaycanı hədəf götürmüş xəyanətkarları deyil, həm də İranın təsiri altında olan və İran xüsusi xidmət orqanlarının nəzarəti və göstərişləri ilə hərəkət edən dini şəbəkənin nümayəndələrinə orada yaşamaq, fəaliyyət göstərmək imkanı yaradır. Maraqlıdır ki, Berlin bunun ölkə üçün hansı təhlükələr törədə biləcəyinin fərqində deyil. Almaniya hüquq-mühafizə orqanları İranın maraqlarına xidmət edib vətəni Azərbaycana xəyanət yolunu tutmuş şəxslərin yad ölkə olan Almaniyanı bir anda sata biləcəyini nəzərə almalıdır.
Qeyd olunmalıdır ki, “Müsəlman Qardaşları” Hərəkatı adlanan bu şəbəkənin Azərbaycanda Hizbullahın bir qanadı kimi fəaliyyətini təmin edilməsi istiqamətində iş aparılırdı. Bu şəbəkə terror vasitəsilə Azərbaycanda hakimiyyət çevrilişi etmək və şəriət dövləti qurmağı planlaşdırmışdı. Lakin müvafiq orqanların ayıq-sayıqlığı və zamanında görülmüş tədbirlər nəticəsində bu planlar iflasa uğradı, şəbəkə dağıdıldı və fəaliyyətinə son qoyuldu.
İndi bu şəbəkənin törtöküntüləri Avropa ölkələrinin rəsmi instansiyalarını qapı-qapı gəzərək Azərbaycanda guya dini azadlıqların pozulduğu barədə rəy formalaşdırmaq istəyirlər. Əslində isə məqsəd həmin ölkələrdə fəaliyyəti legitimləşdirmək, genişləndirmək və təsir imkanlarını artırmaqdır.
Elə bu yaxınlarda Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfəri zamanı Azərbaycan rəsmilərini izləyən və təxribat törətmək niyyətində olan xainlərdən biri Ələmdar Bünyadov da bu qəbildəndir.
O da guya Azərbaycanda hüquqları pozulduğuna görə Almaniyada sığınacaq aldığını bildirib. Halbuki “Müsəlman Qardaşları” Hərəkatının İranın diqtəsi və maraqları ilə hərəkət etdiyi hər kəsə məlumdur. Məhz bu səbəbdən Azərbaycanın hüquq-mühafizə orqanları bu hərəkatın planlarını alt-üst etdi, İran şəbəkəsinə daxil olan bəzi şəxslər isə ölkəni tərk edərək Almaniya və digər yerlərdə sığınacaq tapdı.
Sual olunur, nəyə görə Almaniya hökuməti İran xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətində olan bu şəbəkəyə qucaq açır, onlar XİN-də qəbul olunur və dinlənilir?
Sabah bu ünsürlər İrandan verilən təlimat əsasında Almaniyada hansısa terror aktı törətsələr, buna görə kim məsuliyyət daşıyacaq? Əlbəttə ki, Azərbaycan deyil, bilavasitə Almaniya hökuməti…
_1785504666.jpeg)
Almaniya xüsusi xidmət orqanlarının gözü qarşısında İranın nəzarətində olan insanlar yeni şəbəkə qururlar. Bunun qarşısını almaq əvəzimə, Almaniya XİN onları qəbul edib dinləyir.
O da bəllidir ki, İran müxtəlif ölkələrdə – Avropadan tutmuş Gürcüstana kimi azərbaycanlılardan ibarət hücrələr yaradır. Gələcəkdə onların hansı məqsədlər üçün istifadə olunacağını başa düşmək o qədər də çətin deyil.
Avropa ölkələri, xüsusilə Almaniya bu real təhlükəni adekvat qiymətləndirməli və təsirli tədbirlər görməlidir. Yoxsa nəticəsi acınacaqlı ola biləcək xoşagəlməz hallarla qarşılaşacaq, bunun məsuliyyətini də özü daşıyacaq.
Azərbaycanın xəbərdarlıqları
Son aylar Avropada ifşa olunan casus şəbəkələri və İranın xarici təsir şəbəkələri ilə bağlı aparılan istintaqlar göstərir ki, Azərbaycanın illərdir səsləndirdiyi xəbərdarlıqlar əsassız olmayıb. Rəşad Sultanov işi və başqa analoji hadisələr İranın Avropada yaşayan bəzi Azərbaycan mənşəli şəxsləri kəşfiyyat və müşahidə fəaliyyətinə cəlb etməyə çalışdığını bir daha sübut edir.
Bu gün bu məsələ artıq Azərbaycan-İran münasibətləri səviyyəsini aşıb. İran artıq Azərbaycana xəyanət etmiş şəxslərlə Avropanın təhlükəsizliyini təhdid edir. Burada söhbət Avropanın öz təhlükəsizlik sistemini xarici təsirlərdən, indiki halda konkret İrandan qorumasından gedir. Əgər İran Avropa ölkələrində yaşayan şəxsləri hərbi obyektlər barədə məlumat toplamaq, təsir əməliyyatları həyata keçirmək və ya kəşfiyyat fəaliyyətinə cəlb etmək imkanına malikdirsə, bu, ilk növbədə, həmin ölkələrin milli təhlükəsizlik orqanlarını narahat etməlidir.
Belə şəraitdə əsas sual Azərbaycanın nə dediyi deyil, Avropa paytaxtlarının bu xəbərdarlıqlardan hansı nəticəni çıxaracağıdır. Xüsusilə Almaniya kimi aparıcı Avropa dövlətləri təhlükəsizlik siyasəti ilə siyasi dialoq arasında yaranan ziddiyyəti aradan qaldırmalı, İranın təsir şəbəkələrinin rəsmi platformalara çıxış imkanlarını daha həssas şəkildə qiymətləndirməlidirlər. Yalnız bu halda İranın Avropada qurmağa çalışdığı təsir və agentura infrastrukturunun qarşısını almaq, təhlükəsizliyi etibarlı təmin etmək mümkün olacaq.
