Fransa Prezidenti Emmanuel Makron tərəfindən təqdim edilən “qabaqlayıcı çəkindirmə” (forward deterrence) planı, Avropada ABŞ-dan asılılığı azaldan yeni bir nüvə təhlükəsizliyi arxitekturasının təməlini qoyur. Böyük Britaniya da daxil olmaqla 10 ölkəni əhatə edən bu təşəbbüs çərçivəsində, nüvə silahı daşımaq qabiliyyətinə malik “Rafale” qırıcı təyyarələri müttəfiq ölkələrdə müvəqqəti yerləşdirilə bilər. Plan həmçinin birgə hərbi təlimlərin keçirilməsini, raketlər barədə erkən xəbərdarlıq sistemlərinin inkişaf etdirilməsini, kəşfiyyat məlumatlarının bölüşülməsini və uzaqmənzilli zərbə imkanlarının gücləndirilməsini nəzərdə tutur.
Fransanın 2 mart 2026-cı il tarixində elan etdiyi “irəli çəkindirmə” təşəbbüsünün oktyabr ayında yeni hərbi və diplomatik tənzimləmələr vasitəsilə genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Fransa Prezidenti Makronun bəyanatına əsasən, Paris öz nüvə imkanlarını Avropa müdafiə planlaşdırmasına daha geniş şəkildə inteqrasiya edəcək. Almaniya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Yunanıstan, Norveç, Niderland, Polşa və İsveç bu təşəbbüsə müsbət yanaşıb; eyni zamanda, Böyük Britaniya ilə ayrıca nüvə koordinasiya mexanizmi üzərində iş aparılır. Oktyabrın 14-də Parisdə Fransa və Niderland arasında Nüvə İdarəetmə Qrupunun (Nuclear Steering Group) ilk iclası keçirilib. İclasda hər iki ölkənin müdafiə və xarici işlər idarələrinin rəsmiləri, eləcə də hökumət nümayəndələri iştirak ediblər.
“Rafale” təyyarələrinin yerləşdirilməsi
Fransa Müdafiə Nazirliyinin açıqladığı plana əsasən, “Rafale” qırıcıları nüvə çəkindirmə təlimləri, strateji güc nümayişi və ya böhran vəziyyətləri zamanı müttəfiq ölkələrdəki aviabazalardan müvəqqəti istifadə edə bilər. Bu yerləşdirmələr daimi xarakter daşımır; plan həmçinin Fransa nüvə başlıqlarının xarici ərazilərdə daimi saxlanmasını da nəzərdə tutmur. Fransa Senatının hesabatında (16 sentyabr tarixli, 950 nömrəli sənəd) qeyd olunur ki, bu birgə fəaliyyətlərin mahiyyəti ölkədən ölkəyə dəyişəcək və bəzi əməliyyat təfərrüatları məxfi saxlanılacaq. Planın əsas şərtlərindən biri odur ki, nüvə silahından istifadə ilə bağlı qərar vermək səlahiyyəti yalnız Fransa Prezidentinə məxsusdur. Müttəfiq ölkələr Fransadan avtomatik nüvə müdaxiləsi tələb edə bilməzlər; həmçinin Paris, hansı hücumların özünün həyati milli maraqlarına təhdid yaratdığını müəyyən etmək səlahiyyətini heç kimlə bölüşməyəcək.
Peyklər, raket qalxanları və kəşfiyyat şəbəkələri
Makronun planında üç hərbi imkan xüsusi yer tutur: raket hücumlarının əvvəlcədən aşkarlanması, hava məkanının qorunması və uzaqmənzilli cavab zərbələrinin endirilməsi. Fransa və Almaniya tərəfindən hazırlanan “JEWEL” proqramı, peyklər və radarlar vasitəsilə raket buraxılışlarını aşkar etməyi hədəfləyir. “SAMP/T NG” hava hücumundan müdafiə sistemi isə Avropanın ballistik raketlərə, təyyarələrə və digər hava təhdidlərinə qarşı müdafiəsini gücləndirmək üçün istifadə olunacaq. Eyni zamanda, Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyanın iştirak etdiyi “ELSA” təşəbbüsü çox uzaqmənzilli raket sistemlərinin hazırlanmasını nəzərdə tutur. Bundan əlavə, iştirakçı ölkələr birgə təhdid qiymətləndirmələri, təhlükəsiz rabitə kanalları, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi protokolları və böhranların idarə edilməsi mexanizmləri yaradacaqlar.
