ABŞ prezidenti Donald Tramp bu gün axşam saat 18:00-da Ağ Evdə İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə görüşəcək. Görüşdən sonra iki lider birgə mətbuat bəyanatı verəcəklər. Yaxşı, Trampın “Qəzzada münaqişəyə son qoymaq” üçün 21 bəndlik planı nədir?
Elchi.az xəbər verir ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp və İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu arasında Ağ Evdə keçiriləcək görüş üçün geri sayma başlayıb.
Donald Tramp görüşdən əvvəl Axios-a verdiyi müsahibədə “Qəzzada müharibəyə son qoymaq planı ilə bağlı danışıqların son mərhələdə olduğunu” vurğulayıb.
Tramp açıqlamasında “Hər kəs Qəzza ilə bağlı razılığa gəlmək istəyir və ümid edirəm ki, Netanyahu ilə görüşdə bunu yekunlaşdıra bilərik” deyib.
ABŞ prezidenti bütün tərəflərin razılığa gəlmək üçün bir araya gəldiyini bildirsə də, hələlik razılığın əldə olunmadığını qeyd edib.
Planın təkcə Qəzzadakı müharibəni sona çatdırmaq deyil, həm də regional sülh üçün daha geniş bir prosesi başlatmağı hədəflədiyini bildirən Tramp, “Uğur qazansaq, İsrail və Yaxın Şərq üçün gözəl bir gün olacaq. Bu, Yaxın Şərqdə həqiqi sülh üçün ilk şans olacaq. Ancaq əvvəlcə razılaşmanı yekunlaşdırmalıyıq” dedi.
Tramp həmçinin öz bəyanatında İsrail və ərəb liderlərindən təklif etdiyi Qəzza sülh planına “çox yaxşı cavab” aldığını bildirib.
NETANYAHU-DAN AÇIQLAMALAR
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu görüşdən əvvəl ABŞ prezidenti Donald Trampla Qəzzada atəşkəs üçün 21 bəndlik yeni təklif üzərində işlədiyini bildirib.
ABŞ-da yerləşən Fox News kanalına Tramp administrasiyasının Qəzzada atəşkəs üçün təqdim etdiyi 21 bəndlik təkliflə bağlı danışan Netanyahu, “Biz bunun üzərində işləyirik. Hələ ki, yekunlaşmadı, amma hazırda prezident Trampın komandası ilə işləyirik və ümid edirəm ki, buna nail olacağıq” dedi.
Netanyahu bildirib ki, onlar girovların azad edilməsini, HƏMAS-ın tərksilah edilməsini, Qəzzanın silahsızlaşdırılmasını istəyirlər.
“Əvvəlki açıqlamalarımda demişdim ki, məsələn, HƏMAS liderləri ölkədən qovulsalar, müharibəni dayandırsalar və bütün girovları azad etsələr, biz onları azad edəcəyik. Bu, keçmişdə dediyim bir şeydir, lakin bunun üzərində işləmək lazımdır”, – Netanyahu Trampla bağlı fikirləri ilə bağlı suala cavab verib.
İsrailin baş naziri, ABŞ prezidentinin ölkəsinin maraqlarına uyğun qərarlar verdiyini ifadə edərək, “Mən Trampın adına heç bir qərar vermirəm. O, həyatımda gördüyüm ən müstəqil və fövqəladə liderdir” deyib.
21 MADDƏLİK QƏZƏ PLANI
NTV-nin məlumatına görə, Trampın üzərində işlədiyi və geniş bəyənmə aldığını iddia etdiyi, lakin hələ də HƏMAS-a təqdim edilməmiş planın 21 bəndi belə sıralanıb:
“1. Qəzza qonşuları üçün heç bir təhlükə yaratmayan, radikallaşmadan təmizlənmiş terrordan azad zona olacaq.
2. Qəzza (Fələstin) xalqının xeyrinə yenidən qurulacaq.
3. İsrail və HƏMAS bu təklifi qəbul edərlərsə, müharibə dərhal sona çatacaq, İsrail ordusu bütün hücumları dayandıracaq, Qəzza zolağından tədricən geri çəkiləcək.
4. İsrailin bu razılaşmanı ictimaiyyətə qəbul etməsindən sonra 48 saat ərzində diri və ölü bütün israilli məhbuslar geri qaytarılacaq.
5. Məhkumlar qaytarıldıqdan sonra İsrail ömürlük həbs cəzası çəkən bir neçə yüz fələstinli məhbusu və müharibənin əvvəlindən əsir götürdüyü mindən çox Qəzza sakinini azad edəcək və bir neçə yüz fələstinlinin qalıqlarını geri qaytaracaq”.
6. Məhbuslar geri qaytarıldıqdan sonra dinc yanaşı yaşamaq öhdəliyi götürən Həmas üzvləri əfv olunacaq və Qəzza zolağından çıxmaq istəyən üzvlərə onları qəbul edən ölkələrə təhlükəsiz keçid hüququ veriləcək.
7. Razılaşma əldə edildikdən sonra, 2025-ci ilin yanvar razılaşmasında göstəriləndən az olmayan məbləğdə humanitar yardım Qəzza zolağına daxil olmağa başlayacaq. Bu, gündə 600 yardım maşınının daxil olmasına, kritik infrastrukturun yenilənməsi üçün lazım olan avadanlıqların və dağıntıların çıxarılmasına imkan verəcək.
8. Yardım Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT), Qızıl Aypara və digər müstəqil beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən hər iki tərəfin (Həmas və ya İsrail) müdaxiləsi olmadan paylanacaq.
9. Qəzza fələstinli texnokratlardan ibarət müvəqqəti keçid hökuməti tərəfindən idarə olunacaq və bu hökumət əhaliyə gündəlik xidmətlər göstərməkdən məsul olacaq. Hökumətə ABŞ-ın ərəb və avropalı tərəfdaşları ilə məsləhətləşərək yaratdığı yeni beynəlxalq təşkilat nəzarət edəcək. Fələstin Muxtariyyəti islahat proqramını tamamlayana qədər Qəzzanın yenidən qurulması üçün maliyyə çərçivəsi yaradacaq.
10. Müasir Yaxın Şərq şəhərlərinin qurulmasında təcrübəsi olan ekspertlərin bir araya gəlməsi investisiya cəlb edəcək. İş yerlərinin yaradılması və xərclərin azaldılması üçün Qəzzanın yenidən qurulması üçün iqtisadi plan hazırlanacaq.
11. İştirakçı ölkələr tərəfindən razılaşdırılan güzəştli tariflər və giriş dərəcələri ilə iqtisadi zona yaradılacaq.
12. Heç kim Qəzzanı tərk etməyə məcbur edilməyəcək və bunu seçənlərin geri qayıtmasına icazə veriləcək. Qəzza sakinləri qalmağa təşviq ediləcək və orada daha yaxşı gələcək qurmaq imkanı veriləcək.
13. HƏMAS Qəzzanın idarə olunmasında heç bir rol oynamayacaq. Hücum xarakterli hərbi infrastrukturun, o cümlədən tunellərin sökülməsi və tikintisinin dayandırılması barədə öhdəlik götürüləcək. Qəzzanın yeni liderləri qonşuları ilə dinc yanaşı yaşamaq öhdəliyi götürəcəklər.
14. Regional tərəfdaşlar HƏMAS və digər Qəzzə qruplaşmalarının öz öhdəliklərini yerinə yetirmələrini və Qəzzanın İsrail və ya öz xalqı üçün təhlükə yaratmamasını təmin etmək üçün təhlükəsizlik zəmanəti verəcəklər.
15. Birləşmiş Ştatlar Qəzza zolağında təhlükəsizliyə nəzarət etmək üçün dərhal yerləşdiriləcək müvəqqəti beynəlxalq sabitlik qüvvələrinin yaradılması üçün ərəb ölkələri və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla işləyəcək. Bu qüvvə uzunmüddətli daxili təhlükəsizlik orqanı kimi xidmət etmək üçün Fələstin polisi yaradacaq və onlara təlim keçəcək.
16. İsrail Qəzzanı işğal etməyəcək və ilhaq etməyəcək və bölgədə dəyişən təhlükəsizlik qüvvələri sabitləşdikcə İsrail ordusu hazırda işğal etdiyi ərazini tədricən təhvil verəcək.
17. Əgər HƏMAS bu təklifi gecikdirsə və ya rədd edərsə, yuxarıdakı məqamlar terrordan azad zonalarda həyata keçiriləcək və İsrail ordusu tədricən bu əraziləri beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvələrinə verəcək.
18. İsrail Qətərə gələcək hücumlara başlamamağa razıdır. ABŞ və beynəlxalq ictimaiyyət Dohanın Qəzzada mühüm vasitəçilik rolunu qəbul edir.
19. Əhalinin radikallaşdırılması prosesi qurulacaq. Bu proses İsrail və Qəzzada zehniyyətləri və rəvayətləri dəyişdirmək üçün dinlərarası dialoqu əhatə edəcək.
20. Qəzzanın yenidən qurulması davam etdikcə və Fələstin Muxtariyyətində islahat proqramı həyata keçirildikcə, Fələstin xalqının arzusu kimi tanınan Fələstin Dövlətinin qurulmasına doğru etibarlı bir yol üçün şərait yarana bilər.
21. Birləşmiş Ştatlar dinc yanaşı yaşamaq üçün siyasi üfüqdə razılığa gəlmək üçün İsrail və Fələstinlilər arasında dialoq quracaq.
Şayəstə Hüseynova
