Çərşənbə günü Donald Trump ilə Benjamin Netanyahu arasında keçirilən görüşdən ictimaiyyətə yalnız bir foto yayımlandı: Oval Office-də əl sıxma anı. Şəkil İsrail Baş nazirinin ofisi tərəfindən paylaşıldı. Həmin kadrdan başqa nə reportyorlar oldu, nə açıqlama verildi, nə də adətən sualların səsləndiyi spontan “gaggle” keçirildi.
Bu məxfilik, United States–Iran gərginliyi fonunda onsuz da təcili görünən görüşə əlavə maraq qatdı. Görüş Netanyahu’nun xahişi ilə bir həftə qabağa çəkilmişdi. ABŞ bir tərəfdən Tehrana dair danışıqlar xəttini davam etdirməyə çalışsa da, digər tərəfdən Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu artırmağı sürdürür.
Adətən kameradan qaçmayan Trump görüşdən sonra yalnız sosial şəbəkə paylaşımı ilə kifayətləndi. Netanyahu’nun ofisi isə “sıx koordinasiya və münasibət”in davam etdiyini vurğulayan qısa məlumat yayıb, detala girmədi.
Trumpın Truth Social-dakı paylaşımı danışıqların davam etməsində israr etdiyini göstərirdi. Bu isə, uzun müddətdir nüvə sazişinə qarşı çıxan və Vaşinqton səfərində İrana mümkün yeni zərbə planlarını müzakirə etmək istədiyi deyilən Netanyahu’nun mövqeyi ilə ziddiyyət kimi görünür.
Netanyahu daha sonra Trumpa ehtiyatlarını çatdırdığını etiraf etdi. İsrailə yola düşməzdən əvvəl cümə axşamı belə dedi: “O, mənim fikrimi eşitmək istəyirdi. Sizdən gizlətməyəcəyəm ki, İranla hər hansı razılaşmanın keyfiyyəti ilə bağlı ümumi skeptisizmimi ifadə etdim.”
O, gələcək hər hansı razılaşmanın yalnız İranın nüvə proqramını deyil, həmçinin ballistik raket proqramını və regiondakı “proksi şəbəkələr”i də əhatə etməli olduğunu vurğuladı. Netanyahu’ya görə, bunlar təkcə İsrailin təhlükəsizliyi üçün yox, daha geniş mənada regional sabitlik üçün də kritikdir.
Görüşün qapalı formatı və kameraların olmaması tərəflərə fikir ayrılıqlarını gizlətməyə imkan verdi, yoxsa əksinə, gələcək addımlarını sakit şəkildə koordinasiya etdilər — bu, hələlik aydın deyil.
Ancaq kameralar olmasa belə, Oval kabinetdə keçirilən istənilən görüş Netanyahu’nun daxili siyasi ehtiyaclarına xidmət edir: xüsusən seçki ili fonunda bu, daxili auditoriyaya verilən mesajdır. Netanyahu Trumpın yenidən vəzifəyə qayıtmasından sonra onunla neçə dəfə görüşdüyünü tez-tez vurğulayır — yeddi dəfə, bu da digər dünya liderlərindən çoxdur. Hər bir prezidentlə görüş xəbəri günlərlə gündəmdə qalır və baş nazirə ölkə daxilində artan siyasi problemlərdən — heç olmasa qısa müddətlik — yayınmaq imkanı verir. Lakin həmin problemlər İsrailə qayıdanda onu yenə “yaxalayıb”.
Məlumata görə, tərəflər çərşənbə günü Trump ilə Netanyahu arasında nələrin müzakirə edildiyi barədə geniş detal paylaşmayıb.
Seçkilərin oktyabrın sonu üçün keçirilməsi tələb olunur və Netanyahu yaxın çevrəsinə tam müddətini başa vurmaq istədiyini deyib. Bununla belə, koalisiya 2026-cı ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı yaxınlaşan böhran səbəbindən parçalanma riski ilə üz-üzədir: büdcə martın 31-dək təsdiqlənməlidir. Qəbul edilməsə, parlament — Knesset — avtomatik buraxılır və adətən seçkilər 90 gün ərzində keçirilir; bu isə səsvermənin təxminən iyunda baş tuta biləcəyi ehtimalını artırır.
Netanyahu’nun koalisiyasının əsas tərəfdaşlarından olan ultra-ortodoks partiyalar büdcəyə dəstəyi, öz elektoratlarının məcburi hərbi xidmətə dair uzun illərdir mövcud olan möhlətinin qorunmasına bağlayıb. Onlar bunu qanuniləşdirən mübahisəli bir qanun layihəsinin qəbulunu tələb edirlər. Aylarla aparılan danışıqlar koalisiya ilə Ali Məhkəmənin tələbləri arasında kompromis yaratmayıb; məhkəmə hərbi xidmətdən yayınmaya qarşı icranın təmin edilməsini istəyir. Konkret kompromis görünmədiyi üçün bir çox siyasi müşahidəçilər Netanyahu hökumətinin vaxtının artıq işlədiyni düşünür.
Siyasi məsləhətçi Nevo Cohen (əvvəllər ifrat sağçı siyasətçi Itamar Ben-Gvir-ə məsləhət verib) hesab edir ki, büdcə qəbul olunsa belə koalisiya parçalanacaq və seçki bir neçə həftə içində elan ediləcək.
“Harədilər (ultra-ortodokslar) pula ehtiyac duyur, ona görə büdcə böyük ehtimalla keçəcək,” Cohen deyib. “Amma onlar çağırış (hərbi xidmət) qanununu ala bilməyəcəklər və buna görə koalisiyanı dağıdacaqlar. Mən hesab edirəm ki, təxminən bir ay yarım sonra Knesset buraxılacaq.”
Cohenin sözlərinə görə, Netanyahu’nun yenidən seçilmə strategiyasının əsas sütunlarından biri Trump ilə münasibətini önə çıxarmaqdır — bunu rəqiblərindən “fərqli liqa”da olduğunun sübutu kimi təqdim edir.
Netanyahu’nun Likud partiyası daxilində bəzi rəsmilər isə seçkilərin vaxtının Trump ilə təmaslardan ciddi şəkildə asılı olduğunu düşünür. Likuddan yüksək vəzifəli bir mənbə bildirib: “Netanyahu koalisiyasını qorumaq üçün nə qədər irəli gedəcəyinə dair qərarı yalnız Trumpdan qayıdandan sonra verəcək.”
