Azərbaycan-Gürcüstan sərhədindəki məşhur qədimi körpüyə kimi “Qırımızı körpü” deyir, kimi “Sınıq körpü”. Sonuncu ad, məncə, o körpünün bir vaxt qəzalı vəziyyətdə olmağından törəməyib. Allah özü şahiddi, sınıq talelər həmişə keçib, indi də keçir bu sınıq körpüdən. Tiflis çayxanalarına yığılan həmin sınıq tale sahibləri bir gün qərar verirlər həmin körpünü “Sınıq körpü” adlandırsınlar. Aşıqlar da sazlarını sıxırlar sinələrinə. Körpünü bax, bu cür məşhurlaşdırıb adını tarixi salnamələrə salırlar…
***
Bu ünvandan keçən ilk sınıq tale vaxtilə məşhur sufi ustadı Şeyx Sənana məxsusmuş. Gürcü qızının sevdasına düşən həmin çoxbilmiş sufi, deyilənlərə inansaq, bir gün öz bütün əvvəlki taleyini sındırır-xirqəsindən, əbasından əl çəkir, başlayır donuz otarmağa, şərab içməyə, namaz qılmamağa.
Ənənə bu gün də davam edir. Azərbaycandan bezmiş yüzlərlə sınıq tale sahibi, “Sınıq körpü”dən o tərəfə adlayınca, anında bu qədim əfsanənin personajlarına çevrilirlər. Çayxanalar indi son dəb modern kafe-resroranlarla əvəzlənib. Müasir şeyx sənanlar isə Tiflisdəki xarici donor təşkilatların qapısını kəsdirmiş sabiq siyasətçilər, hüquq müdafiəçiləri, jurnalistlər və s.i. və digərlərdir.
Zəmanəmizin bu növbəti şeyx sənanları ilə görüşlərdən xatirə olaraq cibimdə bir qəbz qalıb. Rustaveli küçəsindəki məşhur “Coffesta” kafesinə məxsus bu qəbzdə qeyd olunur ki, bəs biz-müasir şeyx sənanlar, 20 noyabr 2016-cı il axşam saat 19-18 radələrində vaxtımızı əla keçirmişik. 5 lari 50 tetraya dörd ətirli qəhvə sifariş vermişik, 4 lari 80 tetraya bir qədəh bahalı viski. Cəmi ümumi xərclərimiz 26 lari 80 tetra təşkil edib.
Süfrəmizin haqqını ödəyən növbəti Məşədi İbad isə görün bir kimdir? Tanınmış media mütəxəssisi, monitorinqlərin tanrısı, şərti adı Şeyx Sənan olan filankəsov filankəs. Viskini də, qəhvə içən bizlərdən fərqli olaraq, elə o sifariş vermişdi yaddaşım məni indi aldatmayırsa.
Həyatını təhlükə qarşısında qoymaqdan çəkindiyim üçün, köhnə dostumu indi öz adıyla deyil, Şeyx Sənan adıyla işarələmək istəyirəm bu yazımda.
Bax belə poetik bir ünvandı Tiflisin Rüstaveli küçəsi… Xatirələrində basdırdığım bir çox köhnə dostlarımı məhz bu xoş ünvanda aşkarlayıb təəccübümdən az qala yerə yıxılacaqdım.
– Sən…sən…sağsan? Eşitmişdim səni çoxdan basdırıblar…Guya Bakıdakı xarici səfirliklərin birində gizlənmişdin…Məcbur etmişdilər…Özü də…
Zəmanəmizin Şeyx Sənanı qolumdan yapışıb qoymadı yerə yıxılım.
– Məni Tiflis diriltdi. Bir də ətrafımızdakı bax bu gürcü gözəlləri!
Sonuncu nidanın səsinə ətrafımızdakı bütün gözəl, kifir qızlar diksinib biz tərəfə qanrılıb baxdılar. Özümü bircə anlığa itirdim. Elə bildim min il öncə Şeyx Sənan da tam eyni səhnələrlə üzləşib o vaxtkı Tiflis meyxanalarında. Gürcü qızının bir tərs baxışına bütün taleyi dəyişib.
– Yaxşı necə oldu Bakıdan qaçmağı bacardın? Danış. Qorxma.
Masa üzərindəki “Şeyx”in yeni xarici pasportuna baxıb ordakı qara möhürlərdə dünyanın bütün coğrafiyasını gördüm elə bil. Afrika qitəsi…Hind-Çin…Avropa…Asiya…
– Dünya vətəndaşına dönübsən lap. Yaxşı necə oldu Bakıdan qaçmağı bacardın, həəə?
Kafedəki həzin musiqi söhbətimizin ruhuna tam uyğundu. “Şeyx” elə bil məhz bu təranələrdən təsirlənib dilə gəldi, nəinki mənim bayaqkı sualımdan.
Gürcü klassiki Şoto Rustavelinin “Pələng dərisi geyinmiş cəngavər” əsərini, tanımadığım naməlum əl, sığındığım xarici səfirlikdə qarşıma qoyub tez də qeybə çəkildi. Məktəbdə əlaçı olmuşam. Eyhamı elə göydəcə tutdum. Bildim ki, pələng dərisi geyinib Gürcüstana, Şoto Rustaveli küçəsindəki bax bu kafeyə getməliyəm. Büründüm pələng dərisinə, səfirlikdən çıxdım.
Bir xatirə şəkli çəkdirdik tarix üçün. Sonra o süfrədəki dəftərçəmə bax bu unudulmaz sözləri həkk etməyi unutmadı – “Ay adamlarına salam! Tiflis. 20 noyabr 2016. Şeyx Sənan”.
Kafedən eşiyə çıxınca narın yağış üzümüzə çilədi. Arxadan kimsə qulağıma pıçıldadı- “Növbəti Şeyx Sənan indi bir başqa ünvandadır. Gəlişiniz barədə xəbərdar deyil. Gedib sevindirək indi qəfildən onu”.
***
Azərbaycan ziyalıları, təəssüflər olsun, hələ də Anar qəhrəmanlarının, Şeyx Sənanın sınıq talelərindən kənarda qalmağı bacarmırlar. Tiflisə gəlincə torpaq ayaqları altından qaçır. Şşşarrapppp sürüşərək gəlib düşürlər Anarın “Hotel otağ”ına. Əsərdəki söhbətlər bir az fərqli şəkildə yenidən talelələrində təkrarlanır: “Bu hotel odasına Kərim kimi uğursuz insanlar ölmək üçün gəlirdi. Bu odaya ÖLƏSİ, ölümə məhkum olunmuş insanlar özləri də bilmədən öz ayaqlarıyla gəlib çıxırdılar. Tale, qismət gətirirdi onları bura və dolabdakı paltarlar da müxtəlif zamanlarda, müxtəlif aylarda, illərdə bu odada can verən kimsəsizlərin soxaları idi – bu dünyada qoyub getdikləri son izləri…
…Və indi onların arasında Kərimin, filologiya elmləri namizədi Kərim Əsgəroğlunun da son izi – boz şalvarı, göy pencəyi, qəhvəyi köynəyi, qara papağı və qara corabları qalacaqdı. Bir də çəkmələri… çəkmələr heç mənim də deyil, Sədyarındır. Çəkmələr…
Sədyarın çəkmələri haqqında fikir Kərimin bu dünyaya axırıncı fikri oldu və dözülməz ağrının son həmləsi ürəyini həmişəlik dayandırmaqdan bir neçə an qabaq şüurunu söndürüb əbədi zülmətə qərq elədi”.
Lakin indi bu ünvanlar hotel deyil, hostel adlanır. Qapısından heç vaxt ac pişiklər əskik olmayan belə bir itbat ünvanı biz elə həmin Rustaveli küçəsində aşkarladıq. Burda əvvəllər birinci mərtəbədə “Əli və Nino” kitab dükanı yerləşirdi, yaxşı yadımdadı. Tanış ünvan, niyə həmin poetik addan məhrum edildi sualına indi cavab verə bilmərəm. Bəlkə də ikinci mərtəbədə axtarmalıyıq biz indi həmin itkin əliləri.
Dolanbac, əyri pillələr məni öz axarına alıb gətirib çıxarır kasıb, ağır qoxulu naməlum bir ünvana. Qapını açıb içəri girincə gördüyümə diksinirəm. Əlim bir müddət üzümdə qalıb quruyur öz-özünə. Kor təsadüflər, görünür, həyatın əsas qanunudur bu “hostel otağı”nda. Gör bir kimi, hansı itkin Əlini görürəm qarşımda…
***
Ədəbiyyatımızın ünlü imza sahibi Seymur Baycan, bütün Azərbaycan mass-mediasından burda gizlənsə də xeyri yoxdu, məndən canını qurtara bilmir burda. Əlindəki kitabdan ayrılmayan Seymura yavaşcana, çəkmələrimin burnu üstə yaxınlaşıb hansı əsəri oxuduğunu öyrənmək istəyirəm.
Gördüyüm məni anında şaşdırır… qarşımda Anarın “Hotel otağı” əsərini görürəm, bir də Vadim Kojevnikovun “Qılınc və qalxan” romanını. Saniyələr sürət götürüb ildırım sürəti ilə axmağa başlayır mənlə Seymur arasında. Kitab, Seymurun əlindən aşağı enəndə o, qəfil məni öz qarşısında görüb əməlli-başlı diksinir, vallah. Elə bilir bu səhnə o casus romanının növbəti yazılmamış səhnəsidir.
***
Aramızdakı bu lal səhnənin ömrü xeyli uzun görünür mənə. Cəsus romanlarının süjetinə görə, indicə cibimdən tapançamı çıxarıb Seymuru qətlə yetirməliyəm.
– Əllərin titrəməyəcək?
Seymur zarafatmı edir, yoxsa son etirafını? Əvvəlcə bunu anlaya bilmirəm. Kriminal səhnəni davam etdirirəm.
– Yox…
– “AYO”çuların qafasına kontrol atəşini özüm vuracam” etirafını eşitmişdim. Bu səviyyədə qəddarlığına inanmazdım amma. Vur…Qanım haladı. – deyən Seymur, qəfil, hadisələrin estetikasını dəyişib ona hind filmlərinə layiq bir epizod əlavə edir.
– Həmid, qardaş….bilirdim…bilirdim məni darda qoymayıb harda olsa gəlib tapacaqsan. Şükür! Görüşdük axır.
Öpüşüb qucaqlaşıb tarix üçün bir-iki fotomuzu çəkdiririk. Tezliklə ətrafımızda bir xeyli insan toplaşır. Kimi çay süzür bizə, kimi kənarda durub bu tarixi görüşə mane olmamaq istəyir.
Sanki görüşün iştirsakçısı olmaq üçün bizim də yox….göylərin xüsusi icazəsi lazımdı indi.
– Dönəcəksənmi geri, Seymur?
– Yox…daha yox…
– Qərarın qətidi?
– Bəli. Əhməd Kaya demiş “Dönəməm”…
Bu vaxt kənardakılardan biri acılarımıza dözməyib telefonundakı mahnını səsləndirir-“Hesabim kalsin mahşere, elimi yikar giderim. Sen zahmet etme yerinden.Gürültü yapmam derinden. Parmaklarin üzerinden, su gibi akar giderim. Köpeklerimden kusumdan, yavrumdan cayar giderim. Senden aldigim ne varsa, yerine koyar giderim”.
Musiqini səsləndirən cığal oğlanla da bax elə burdaca tanış oluram. Yaşar Xudiyev, dünyanı velisopedlə gəzən səyyah. Afrika qitəsini başa-baş gəzmiş bu insanın ana şüarı “Pedallayanda xoşbəxtəm” cümləsidir.
Hara getsə orda ya partlayış törəyəcək, yaxud nəsə bir başqa qalmaqalın yaranma təhlükəsi yaşanacaq.
– Amerikada “Boston marafonu” zamanı çeçen qardaşları Sarnayevlər partlayış törətdiyi vaxt ordaydım. Düyü pişirən makina, içində kora-mismar, böyründə partlayıcı, vəssəlam, ölüm mərmisi hazırdı. Xəstədi bütün çeçenlər. İslamdı onları bu hala salan. İslam!
– Dünyadakı bütün partlayışların şahidi olmaq xoşbəxtliyi görürəm səni heç vaxt tərk edəsi deyil, Yaşar.
Hosteldəki ant-İslam ovqatı, müasir şeyx sənanalarımızın ifasında özünün pik nöqtəsinə qalxıb, day mən buraları tərk edənə qədər səngimək nədi bilmir.
Velisopedistin qlobalist olmağı təbiidir. Elə yazıçı Seymurun da. Pedallayanda, yazanda yaşayırlar, necə deyərlər. Ancaq mən özümü azca yad gördüm bütün bunlara. Hiss etdim ki, Şeyx Sənan əfsanəsinin müasir redaktəsi mənlik deyil bu dəfə.
Qoy bu əsərin müasir qəhrəmanı elə Seymur Baycan olsun.
Həmid HERİSÇİ
Son şərhlər