Tərəddüdsüz deyə bilərik ki, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri bir sıra hökumətlərin dəhlizlərində həssas müzakirə predmetinə çevrilib. Sözügedən səfər bəzilərini nəinki, ciddi düşünməyə vadar edib, şahidlik etdikləri hadisələr hətta onların narahatçılığına səbəb olub. Şübhəsiz ki, sözügedən səfərin geosiyasi miqyası əsla iki konkret dövlət arasında münasibətlərin genişləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Rahatlıqla onu da ehtimal edə bilərik ki, dövlət başçısının Daşkənddə səsləndirdiyi fikir bir sıra ölkələrin rəsmi dairələrinin diqqət mərkəzindədir: “Bu gün Mərkəzi Asiya və Azərbaycan böyük potensiala, eyni zamanda, bundan da böyük inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur”.
Əlbəttə, sözügedən səfər və orada baş verənlərdən narahat olanlar qeyd etdiyimiz fikrin geosiyasi şifrələrini açmağa çalışır. Onların mövcud istiqamətdəki çalışmaları hələ çox davam edəcək. Ən azından ona görə ki, sözügedən səfər Prezident İlham Əliyevin inşa etdiyi geosiyasi mənzərənin sadəcə bir parçasıdır. Geosiyasi oyunların qaydalarını dəyişdirən, qlobal platformalarda “ikili standartlar” siyasətini açıq şəkildə tənqid edən, illər ərzində “daşlaşmış” beynəlxalq stereotipləri puç edən və nəhayət, bütün təzyiqlərə rəğmən Azərbaycanın tarixi Qələbəsinə nail olmuş Ali Baş Komandanın heç bir addımının və səsləndirdiyi fikrin əsla təsadüfi olmadığını beynəlxalq ictimaiyyət artıq çox gözəl bilir. Elə buna görə də dövlət başçısının bu cür fikirləri diqqətdən kənarda qala bilməz.
Maraqlı təfərrüatlara varmadan sözügedən səfərin strateji məzmun baxımından dərinliyini təsəvvür etmək üçün sadəcə vergüllə bəzi əlamətdar epizodları qeyd edək: Türk Dövlətləri Təşkilatının qlobal aktor kimi konturlarının nümayişi; dövlətlərarası əməkdaşlığın regional gündəliyinin müəyyən olunması; əməkdaşlıq əlaqələrinin ideoloji və institusional koordinasiyası; “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalaması və bununla da yeni əməkdaşlıq formatının beynəlxalq münasibətlər sisteminə gətirilməsi; Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz regionların inteqrasiyası; Zəngəzur dəhlizinin Avrasiyanın yeni logistik brendinə çevrilməsi; nəhəng geosiyasi arealın strateji inteqrasiyası; mədəni və ideoloji identikliyin dəstəklənməsi və s. Bütün bu geosiyasi ssenariləri biz səfər çərçivəsində təşkil olunmuş konkret tədbirlərin mahiyyətində və dövlət başçısı tərəfindən səsləndirilmiş fikirlərin məzmununda görə bilərik.
Dünyanın siyasi tarixindən gözəl bilirik ki, hər-hansı konkret regionda bir dövlətin iqtisadi dominantlığı, habelə həmin dövlətdə regionun siyasi və iqtisadi inteqrasiyasını təmin etmək dərəcədə olan potensialın mövcudluğu yeni geosiyasi ərazilər uğrunda mübarizə aparan qüvvələri yumşaq desək narahat edir. Bəli, həqiqət naminə onu da etiraf etməliyik ki, istənilən beynəlxalq inteqrasiyanı mümkün edən əsas amil əməkdaşlıqda olan ölkələrin geosiyasi maraqlarıdır. Region dövlətlərin inteqrasiyasının lehinə və ya əleyhinə çıxış edən tərəflər qlobal münasibətlər sistemində hər zaman olub və olacaq. Geosiyasi münasibətlərin klassik strateji hədəflərinin məzmununu nəzərə alaraq, bəhs olunan ehtimal qaçılmazdır. Yeri gəlmişkən onu da rahatlıqla deyə bilərik ki, dünyanın müxtəlif bölgələrində yaşanan münaqişələrin səbəbi də məhz qeyd etdiyimiz geosiyasi hipotezdir.
Bəli, beynəlxalq münasibətlərdə hamını özünə dost etmək mümkün deyil, ancaq səninlə əməkdaşlıqda konkret dövlətləri maraqlı tərəfə çevirmək mümkündür. Qeyd olunanları nəzərə alaraq ehtimal edə bilərik ki, beynəlxalq münasibətlərin bu cür xüsusiyyətlərini hesaba alan Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqının tarixi Qələbəsindən sonra regionda inşa olunan yeni geosiyasi arxitekturadan bəhrələnmək istəyənlərdən ibarət yeni geosiyasi güc klubunun yaradılması üzərində çalışır.
Bu mənada dövlət başçısının Azərbaycanı məhz “orta güc” ifadəsi ilə xarakterizə etməyə tərəfdar çıxmasının əsl səbəbi bizlərə daha aydın olur. Vacib prinsipial məsələ odur ki, yeni reallıqdan bəhrələnmək arzusunda olanların siyasi inteqrasiyası regionu təsir altına salmaq uğrunda tarixən mübarizə aparan tərəflərin təxribatlarının qarşısını ala bilir. Odur ki, biz bu günlərdə potensial rəqibləri belə tərəfdaşlara çevirən Prezidentin əsl qrossmeyster strategiyasına şahidlik edirik. Təqdirəlayiq haldır ki, ölkədə fəaliyyət göstərən siyasi partiyaların mütləq əksəriyyəti dövlət başçısının qeyd olunan istiqamətdəki siyasətini fəal şəkildə dəstəkləyir. İstisna təşkil edən nadir “siyasətmenlər” isə hələ də Azərbaycan və regionun inkişafından narahat olanların düşərgəsində özlərinə xain rol almaq ümidi ilə yaşayanlardır.
Politoloq Asif Adil
