Qarabağ danışıqlarını aprel döyüşləri pozub? – Səbəb, yoxsa nəticə…
Almaniyanın ATƏT-də bir illik sədrliyi də Dağlıq Qarabağ danışıqlarına ciddi dinamika gətirə bilmədi. Yenə bir ara ümid yaranmışdı ki, məhz 2016-cı ilə təsadüf edən aprel döyüşləri heç olmasa, bu yöndə əhəmiyyətli stimul yaradacaq, başqa sözlə, aprel hərbi insidenti ATƏT-in Minsk Qrupunun turist həmsədrlərinə ayıldıcı təsir edəcək.
Məsələ də ondadır ki, yekunlaşmaqda olan bu ildə Qarabağla bağlı yadda qalan iki ən mühüm hadisədən biri 4 günlük aprel müharibəsi oldusa, – nəticələri ilə birgə, – ikincisi həmin olaydan sonra sülh danışıqlarında mühüm dönüşün baş verməsi ola bilərdi. Təəssüf ki, bu, baş vermədi. Aprel dərsləri unuduldu – həm həmsədrlər, həm də işğalçı Ermənistan tərəfindən. Belə olan halda hansısa növbətçi görüş və təmaslardan müsbət nəticə ummağa dəymir.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov ötən həftə Parisdə Fransanın xarici işlər və beynəlxalq inkişaf naziri Jan-Mark Eyro ilə görüş zamanı az öncə fransalı həmkarı tərəfindən irəli sürülmüş, dekabrın 8-də Hamburqda keçiriləcək ATƏT-in nazirlər toplantısı çərçivəsində xarici işlər nazirləri səviyyəsində “3+2″ formatında görüşün keçirilməsi təklifini qəbul etdiyini bildirib.
Bu, yəqin ki, 2016-cı ildə Dağlıq Qarabağla bağlı son yüksək səviyyəli, lakin nəticəsiz görüş olacaq. Bu da o anlama gəlir ki, böyük müharibə riski bütünlüklə yeni ilə keçir.
***
“Dağlıq Qarabağ ətrafında situasiya narahatlıq doğurur”. Musavat.com erməni qaynağına istinadən xəbər verir ki, bu barədə Ermənistan parlamentində jurnalistlərlə söhbətində Rusiya Federasiya Şurasının Beynəlxalq məsələlər komitəsinin sədri, tanınmış siyasətçi Konstantin Kosaçev bildirib.
“Biz bu ilin aprelindəki hadisələri həyəcanla izlədik. Bilirsiniz ki, Rusiya o dəqiqə reaksiya verdi. Biz bütün imkanları səfərbər etdik ki, gərginlik səngisin və situasiya təzədən siyasi axara qayıtsın. Allaha şükür, buna kifayət qədər qısa zamanda nail olmaq mümkün oldu. Amma əfsus ki, bu, Dağlıq Qarabağ nizamlanması prosesini irəli aparmadı. Təəssüflər olsun ki, proses dairəvi şəkildə cərəyan edir”, – deyə Rusiya rəsmisi qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, prosesdə uğur əldə olunması üçün bir neçə kulminasiya məqamı olub: “Biz problemi ən incə şəkildə Ermənistanın xarici işlər və müdafiə nazirləri ilə müzakirə etdik. Erməni tərəfinin irəli hərəkət etməyə hazır olduğunu eşitdik. Erməni tərəfinin nöqteyi-nəzərincə, ləngimə Azərbaycanla bağlıdır. Aydındır ki, biz o situasiyanı görmək istəyirik ki, Azərbaycanla Ermənistan öz aralarında təmas nöqtəsi tapsın. Bütövlükdə Rusiyanın missiyasını biz danışıqlara təkan verməkdə görürük”.
Parlamentin komitə sədri səmimi şəkildə inanır ki, bu nöqteyi-nəzərdən parlament formatı da gərəkli ola bilər: “Bizim bu xüsusda Azərbaycandakı həmkarlarımızla da birbaşa təmaslarımız var. Mən burada eşitdiklərimi tamamilə dəqiq şəkildə onların diqqətinə çatdıracağam. Vacibdir ki, Dağlıq Qarabağ probleminin həlli məsələsində hərbi deyil, siyasi alətlər üstünlük təşkil eləsin. Biz buna borcluyuq və mütləq bunu edəcəyik. Moskva əlindən gələni edir ki, Qarabağ məsələsində irəliləyişə kömək olsun”.
Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirinin “3+2″ formatında Almaniyada gözlənilən görüşündən gözləntilərə gəlincə, komitə sədri deyib: ”Hər bir belə görüş, aydındır ki, irəliləyiş olacağına ümid yaradır. Rusiya da nə mümkünsə edir ki, buna təkan versin. Və biz irəliləyişlərə ümidliyik. Necə deyərlər, “damla daşı deşir”. Biz anlayırıq ki, aprel hadisələri müəyyən mənada bu prosesləri tormozlayıb. Ancaq bizə elə gəlir ki, artıq emosiyalar yetərincə sakitləşib və bu da imkan verir ki, danışıqlar prosesi bərpa olunsun”.
***
Göründüyü kimi, Rusiya yetkilisinin sözlərindən belə çıxır ki, aprel döyüşləri nizamlama prosesinə əngəl yaradıb. Əslində isə erməni işğalçı qüvvələrinin məğlubiyyəti ilə bitən həmin hərbi qarşıdurma danışıqlar prosesinə təkan verməli idi. Çünki aprel olayları mövcud status-kvonun, işğal rejiminin davam eləməsinin region üçün, hamı üçün nə dərəcədə təhlükəli olduğunu, sülhün alternativinin olmadığını qabarıq şəkildə göstərdi və elə səmərəsiz şəkildə uzanan danışıqların məntiqi nəticəsi idi. Yəni səbəb yox, məhz nəticə idi.
Əfsus ki, apreldən sonra öz havadarlarının təzyiqini deyil, yeni himayəsini hiss edən İrəvan təzədən maksimalist mövqeyə qayıtdı. Halbuki, xüsusən də Rusiyanın kiçicik təzyiqi kifayət idi ki, Qarabağ danışıqlarında nəhayət, çoxdan gözlənilən sıçrayış əldə olunsun. İrəvanın yenidən qeyri-konstruktiv mövqeyə köklənməsi prezident Serj Sərkisyanın rusiyalı jurnalist Dmitri Kiselyova müsahibəsindən də görmək olar.
***
Rusiyalı tanınmış tarixçi analitik Oleq Kuznetsovun həmin müsahibə ilə bağlı maraqlı yanaşması var. Musavat.com-un məlumatına görə, rusdilli vesti.az saytına müsahibəsində ekspert deyib: “Bu müsahibə absurddan çox, abırsızlıq (sinizm) nümunəsidir. Mən bilmirəm, Sərkisyanın bu sözlərinə Kreml necə reaksiya verəcək, amma belə çıxır ki, İrəvana ən yeni silahlar Kiselyovun dediyi kimi, qüvvələr balansı üçün deyil, Azərbaycan torpaqlarının işğalı rejimini saxlamaq üçün lazımdır. Bu müsahibə ilə Serj Sərkisyan bütün maskaları çıxartdı, açıq və publik şəkildə hamıya anlatdı ki, Moskva Azərbaycana qarşı təcavüzdə İrəvanı dəstəkləyir və ona görə də Kremldən birbaşa əmr olmasa, işğal altındakı ərazilərin bir qarışını belə qaytarmayacaq. Yəni mahiyyət etibarilə Sərkisyan Vladimir Putini olduqca ikili vəziyyətə qoyub – hansı ki, bu sözlərə görə Bakıya izahat verməli olacaq. Bu müsahibə həmçinin rəsmi Bakıya qarşı ciddi təhdiddir və Güney Qafqazdakı gərgin situasiyanı yalnız gərginləşdirəcək”.
Politoloq Sərkisyanın “Qaynar xətt” təklifini isə ən komik məqam adlandırıb: “Hamıya yaxşı məlumdur ki, Ermənistan Dağlıq Qarabağla birgə daha 7 rayonu işğal edib və bununla bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsi var. Həmin sənədlərdə işğal faktı təsdiqlənir və erməni tərəfindən işğal etdiyi əraziləri azad etmək tələb olunur. Ancaq müsahibədə söhbət yalnız Azərbaycan tərkibindəki keçmiş erməni anklavının ərazisindən gedir, sanki Azərbaycanın işğal edilmiş 7 rayonu yerli-dibli heç yoxmuş. Təbii ki, Dmitri Kiselyov bu barədə bilir. Amma müsahibədə özünü elə aparır ki, Serj Sərkisyana oynayır, sanki bu konfliktin belə bir açar aspekti yoxdur, heç vaxt da olmayıb. Nəticədə öncədən jest və replikaya kimi ssenariləşdirilmiş və məşq edilmiş bir tamaşa alınıb – nəyin ki, baş hədəfi Rusiyanın daxili auditoriyasına Ermənistanı sülhpərvər, Azərbaycanı isə təcavüzkar kimi göstərmək idi”.
Son şərhlər