Azərbaycan Gürcüstanın İran və Rusiyadan qaz asılılığına düşməsinə imkan vermədi; işğalçı ölkənin tranzit ölkə olmaq arzusu da gözündə qaldı
Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) Məşvərət Şurasının 2-ci toplantısı uğurla başa çatdı. Rusiyadan yan keçəcək bu kəmərlər sisteminin layihədə iştirakçı ölkələrin energetik və milli təhlükəsizliyinə böyük töhfə verəcəyi artıq şübhə doğurmur. Prezident İlham Əliyev toplantıdakı çıxışında ilk növbədə bu aspektə diqqət yönəltmişdi.
CQD layihəsində əsas iştirakçı (tranzit) ölkələrdən biri də Gürcüstandır. Qonşu ölkəni Bakı toplantısında baş nazirin müavini, energetika naziri Kaxa Kaladze təmsil edirdi. Nazirin səfəri son vaxtlar Gürcüstanın öz bazarı üçün Rusiyadan (“Qazprom”) və İrandan (Ermənistandan keçməklə) əlavə qaz almağa dair danışıqlar aparması baxımından ikiqat önəm daşıyırdı.
Məlumdur ki, Gürcüstanın siyasi müxalifəti, ictimai və ekspert dairələri, o sırada sabiq prezident Mixail Saakaşvili neçə vaxtdır konkret olaraq Rusiya qazından asılılığın artmasını ölkənin suverenliyi və müstəqilliyinə real təhlükə sayırlar – xüsusən də Kremlin bölgədə hərbi cəhətdən gücləndiyi indiki məqamda. “Qazprom” əleyhinə Tiflisdə dəfələrlə etiraz aksiyaları da keçirilib – özü də ideyanın əsas müəllifi hesab edilən, “Qazprom”da pay sahibi olduğu deyilən sabiq baş nazir Bidzina İvanişvilinin ofisinin qarşısında…
***
Bakı səfəri öncəsi isə Kaladze bəyan eləmişdi ki, Azərbaycanda SOCAR rəhbərliyi və “Şahdəniz” konsorsiumunun rəsmiləri ilə görüşəcək və “Şahdəniz” qaz kəməri ilə əlavə qaz almağın mümkünlüyünü müzakirə edəcək. “Çox nikbin ovqatdayıq və düşünürük ki, müəyyən anlaşma əldə edəcəyik. Yalnız bundan sonra tam mənzərə üzə çıxacaq ki, ”Qazprom”la danışıqları necə yekunlaşdıraq. Fikrimcə, danışıqları sürəkli başa vurmağı bacaracağıq”, – deyə nazir nikbinliklə qeyd eləmişdi.
Bu mənada nazirin Bakı səfəri kulminasiya nöqtəsi sayılırdı. Səfəröncəsi həmçinin, Gürcüstanın Azərbaycandan yeni təklif aldığı haqda maraqlı məlumat yayılmışdı. “Tabula” telekanalının yaydığı məlumatda Gürcüstanın neft-qaz şirkətinin adının açıqlanmasını istəməyən rəsmi nümayəndəsinə istinadən bildirilirdi ki, SOCAR Gürcüstana qaz tədarükünü 500 milyard kub metr artırmağı və qaz üçün aşağı qiymət təklif edib, bunu da “Şahdəniz” qaz kəməri vasitəsilə təmin edəcəyinə boyun olub.
Kaladzenin səfərsonrası açıqlamasından görünür ki, anlaşma, hər halda, baş tutmuş hesab oluna bilər. Belə ki, Bakıdan qayıtdıqdan sonra o, mediaya açıqlamasında bildirib: “Azərbaycandan əlavə qaz həcmlərinin alınması məsələsi faktiki olaraq həllini tapıb. Bakıya səfərim çərçivəsində mən prezident İlham Əliyevlə, SOCAR-ın rəhbəri ilə görüşdüm. Görüşlərdə ”Şahdəniz” layihəsi müzakirə olundu. SOCAR prezidenti ilə görüşdə biz əlavə qaz həcmlərinin alınmasını müzakirə etdik. Bu, bizim daxili tələbatımız üçün olduqca mühüm məsələdir. Faktiki olaraq, əlavə qaz həcmlərinin alınması ilə bağlı əsas razılıq əldə olundu”.
“Qazprom”la danışıqların taleyinə gəlincə, baş nazirin müavini deyib ki, “Bakı anlaşması ilə əlaqədar” şirkətlə danışıqlar bir neçə günə yekunlaşacaq…
***
Beləliklə, qənaət hasil olur ki, Gürcüstana daha bahalı olan İran qazı da lazım olmayacaq – hansı ki, Ermənistan ərazisindən nəql ediləcəyi istisna olunmurdu. Bu xüsusda Bakı anlaşması həm də siyasi anlam daşıyır – bir yandan bu anlaşma “Qərb qapımız” Gürcüstanın Rusiyaya qarşı energetik təhlükəsizliyini gücləndirirsə, digər yandan da işğalçı Ermənistanın İran qazı üçün istər Gürcüstana, istərsə də perspektivdə Avropaya tranzit ölkə olmaq arzusunu gözündə qoyur, onun əlavə iqtisadi qazanc götürməsini əngəlləyir.
Xatırladaq ki, hazırda Gürcüstanın təbii qaza olan ehtiyacının təxminən 90 faizi Azərbaycan qazı hesabına ödənir. Yerdə qalan həcm isə Rusiya qazının Ermənistana nəqlinə görə alınan tranzit xərcləri qarşılığında “Qazprom”dan alınır.
Bəzi təhlilçilərə görə, rəsmi Tiflisin aylardır əlavə qaz alınması ətrafında yaratdığı intriqalı ajiotaj Gürcüstanın qaz bazarında SOCAR-ın inhisarçı mövqeyini zəiflətmək və enerji mənbələrini şaxələndirmək istəyindən daha çox, elə məhz Azərbaycan qazını daha ucuz kommersiya qiymətinə almağa hesablanıb. Buna nə dərəcədə nail olunduğu yəqin ki, yaxın günlərdə – “Qazprom”la danışıqlara nöqtə qoyulanda bilinəcək.
Son şərhlər