Kosmos həqiqətən də “əyri” ola bilərmi?

Müasir elmin ən fundamental fərziyyəsi olan “kainatın hər istiqamətdə eyni olduğu” yeni məlumatlarla sarsılır. Kosmosun bir tərəfinin digərindən fərqləndiyini göstərən “kosmik dipol anomaliyası” standart fizika modellərini etibarsız edir və kainatı anlamağımızda köklü bir inqilaba qapı açır.
Elchi.az xəbər verir ki, Kainatın forması gündəlik həyatda tez-tez düşündüyümüz bir şey deyil. Lakin, nüfuzlu “Reviews of Modern Physics” elmi jurnalında dərc olunan və geniş ajiotaj yaradan yeni bir araşdırma, kosmosun hər istiqamətdə bərabər şəkildə uzanan mükəmməl bir quruluş olmaya biləcəyini göstərir. Tədqiqata görə, kainat əslində asimmetrik ola bilər, yəni bir tərəf digərindən fərqlənir. Bu iddia sübut olunarsa, kainatın necə işlədiyi barədə bildiyimiz bütün fundamental qaydaları sıfırdan yenidən yazmalı ola bilərik.
Bu gün müasir elm tərəfindən qəbul edilən “standart kosmoloji model”, kainatın bütün istiqamətlərdən böyük miqyasda baxıldıqda eyni göründüyü və homojen bir quruluşa malik olduğu fərziyyəsinə əsaslanır. Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsindən qaynaqlanan bu simmetrik perspektiv, kainatın mənşəyini və genişlənməsini izah edən tənlikləri xeyli sadələşdirdi. Lakin son məlumatlar “kosmik dipol anomaliyası” kimi tanınan ciddi bir qüsuru ortaya qoydu və bu sadələşdirilmiş mənzərənin reallığa tam uyğun gəlmədiyini göstərir. Alimlər uzun müddətdir ki, “kosmik mikrodalğalı fon radiasiyası” adlanan Böyük Partlayışdan qalan qalıqları araşdırırlar. Göyün bir tərəfinin digərindən bir qədər isti olması kimi kiçik sapmalar əslində gözləniləndir. Lakin problem ondadır ki, uzaq qalaktikaların və kvazarların paylanması araşdırıldıqda, bu radiasiya ilə uyğun olmalı olan maddənin paylanması nəzəriyyədən tamamilə kənara çıxır. Testlər göstərir ki, kainatın maddi quruluşu bu ən fundamental simmetriya testindən keçə bilmir. Bu anomaliya sadəcə kiçik bir məlumat xətası deyil; o, kainatın fundamental arxitekturasını və dolayısı ilə fəza-zaman anlayışımızı izah edən Lambda-CDM modelinin ən böyük çətinliklərindən biri hesab olunur. Astronomiya dünyası indiyə qədər bu problemi görməzdən gəlməyi üstün tutsa da, yeni nəsil teleskoplardan və süni intellektlə işləyən təhlillərdən gələn məlumat axını bu sükutu pozmaq üzrədir. Əgər kainat həqiqətən də bir tərəfə digərindən daha çox əyilibsə, bu o deməkdir ki, fizikada hər şeyə sıfırdan başlamalı olduğumuz yeni bir dövrün astanasındayıq.