Tokio Elm Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, CTDNEP1 geni mədəaltı vəzinin protok axarlı adenokarsinoması zamanı qoruyucu rol oynaya bilər. Bu, mədəaltı vəzi xərçənginin ən geniş yayılmış və ən ölümcül formalarından biridir.
Elchi.az xəbər verir ki, tədqiqat Cancer Genomics & Proteomics (CG&P) jurnalında dərc olunub.
Mədəaltı vəzinin protok axarlı adenokarsinoması (PAA) bu orqanın bütün xərçəng hallarının 90%-dən çoxunu təşkil edir və son dərəcə əlverişsiz proqnozu ilə seçilir. Global Cancer Observatorynin 2022-ci il məlumatına görə, Yaponiyada hər il 47 mindən çox yeni hal qeydə alınır, ölənlərin sayı isə 40 mini keçir. Bu da mədəaltı vəzi xərçəngini ölkədə xərçəngdən ölüm səbəbləri arasında dördüncü yerə çıxarır.
Yeni terapevtik yanaşmaların axtarışı çərçivəsində magistrant Mayuka Nii və professor Tadaesi Hayata bir neçə hüceyrə prosesinin tənzimlənməsində iştirak edən fosfatazanı kodlayan CTDNEP1 geninə fokuslanıblar. Bu gen əvvəllər uşaqlarda rast gəlinən beyin şişi — medulloblastoma və osteoklastların differensiasiyasının tormozlanması ilə əlaqələndirilirdi. Yeni məlumatlar onun mədəaltı vəzi onkologiyasında da rol oynaya biləcəyini göstərir.
Tədqiqatçılar The Cancer Genome Atlas və Pan-Cancer Atlas bazalarından 184 PAA xəstəsinin genom və klinik məlumatlarını təhlil edib, həmçinin gen aktivliyini və şişin immun mikroətraf mühitini qiymətləndirmək üçün TIMER2.0 və UALCAN onlayn alətlərindən istifadə ediblər.
Analiz göstərib ki, CTDNEP1 səviyyəsi sağlam toxumalarla müqayisədə şiş toxumalarında, xüsusilə xəstəliyin erkən mərhələlərində əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır. Genin zəif ekspressiyası KRAS və TP53 daxil olmaqla əsas onkogenlərdə təhlükəli mutasiyalarla, eləcə də xüsusən xərçəngin II mərhələsində xəstələrin daha aşağı sağ qalma göstəriciləri ilə əlaqəli olub.
Bundan əlavə, CTDNEP1 şiş mikroətraf mühitinin vəziyyəti ilə də bağlıdır. Onun aşağı aktivliyi xroniki iltihaba və şişin immun cavabdan yayınmasına şərait yaradan mühit formalaşdırır. Əksinə, genin yüksək ekspressiyası zamanı metabolik və mitoxondrial proseslərin daha aktiv olduğu və immun hüceyrə infiltrasiyasının daha güclü olduğu müşahidə edilib.
“Bizim nəticələr göstərir ki, CTDNEP1 ekspressiyasının azalması mədəaltı vəzi xərçənginin erkən mərhələlərində baş verir və xəstəliyin irəliləməsinə töhfə verə bilər,” — deyə professor Hayata bildirib. Onun sözlərinə görə, bu gen erkən diaqnostika və proqnoz üçün potensial marker, eləcə də mümkün terapevtik hədəf kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Hazırda komanda CTDNEP1-in şişin böyüməsinə, metastaz verməsinə və immun sistemlə qarşılıqlı təsirinə necə təsir etdiyini müəyyən etmək üçün hüceyrə və heyvan modelləri üzərində araşdırmaları davam etdirir. Alimlər hesab edirlər ki, klinik əhəmiyyəti hələ dəqiqləşdirilməli olsa da, bu gen ən aqressiv xərçəng növlərindən birinin müalicəsi üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasında perspektivli namizəddir.
Məryəm
