Azərbaycan 2001-ci ildə Avropa Şurasına üzv olarkən bu təşkilatı Avropa məkanında hüququn aliliyi, insan hüquqları və parlament diplomatiyası prinsiplərinin qorunduğu mühüm platformalardan biri kimi qəbul etmişdi. Uzun illər ərzində Azərbaycan Avropa Şurasının müxtəlif institutları ilə əməkdaşlıq etmiş, üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsi istiqamətində islahatlar aparmış və təşkilatın fəaliyyətində fəal iştirak etmişdir.
Lakin bu qurumla xüsusilə, 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra münasibətlərdə yeni mərhələ başladı. Azərbaycanın beynəlxalq hüquq çərçivəsində ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi fonunda bəzi Avropa institutlarında ölkəmizə münasibətdə daha sərt və seçici yanaşmanın formalaşdığı müşahidə olundu. Azərbaycan cəmiyyətində belə bir fikir geniş yayıldı ki, otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasına lazımi siyasi reaksiya göstərməyən bəzi dairələr, müharibədən sonra isə Azərbaycana qarşı daha fəal tənqidi mövqe nümayiş etdirməyə başladılar.
Bu prosesin kulminasiya nöqtəsi 2024-cü ilin yanvar ayında baş verdi. Avropa Şurası Parlament Assambleyası Azərbaycan nümayəndə heyətinin mandatını qərəzli olaraq təsdiqləmədi və bunu seçkilər, insan hüquqları, hüququn aliliyi, hakimiyyət bölgüsü, eləcə də Qarabağ hadisələri ilə bağlı irəli sürdüyü narahatlıqlarla əsaslandırdı.
Azərbaycan isə bu qərarı siyasi motivli, ikili standartlara əsaslanan və parlament diplomatiyasının mahiyyətinə zidd addım kimi qiymətləndirdi. Rəsmi Bakı bildirdi ki, Assambleya müxtəlif ölkələrə münasibətdə fərqli meyarlar tətbiq edir və Azərbaycanın suveren hüquqlarına hörmət prinsipi gözlənilmir. Bu səbəbdən Azərbaycan nümayəndə heyəti AŞPA ilə əməkdaşlığını dayandırdığını açıqladı.
Son bir il ərzində münasibətlərdə ciddi normallaşma baş vermədi. Əksinə, tərəflər arasında siyasi dialoq daha da zəiflədi. 2026-cı il üçün Azərbaycan parlamenti AŞPA-da iştirak etmək üçün yeni nümayəndə heyəti təqdim etmədi ki, bu da münasibətlərdə yaranmış institusional böhranın davam etdiyini göstərir.
Bununla yanaşı, mühüm bir məqamı da qeyd etmək lazımdır. Avropa Şurası Parlament Assambleyası ilə münasibətlərdə yaranmış gərginlik, Azərbaycanın bütövlükdə Avropa ilə münasibətlərinin kəsilməsi anlamına gəlmir. Son dövrdə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, Orta Dəhliz, yaşıl enerji və regional təhlükəsizlik kimi istiqamətlərdə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqının icraedici qurumları arasında əməkdaşlıq davam etmişdir. Bu isə göstərir ki, parlament platformalarında müşahidə olunan siyasi gərginlik bütün Avropa institutlarını əhatə etmir.
Bugünkü reallıq ondan ibarətdir ki, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət, suverenlik və bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsiplərini əsas prioritet hesab edir. Parlament diplomatiyası da məhz dialoq, qarşılıqlı etimad və obyektiv yanaşma üzərində qurulduqda öz məqsədinə çatır. Seçici yanaşmalar, ikili standartlar və siyasi qütbləşmə isə istənilən beynəlxalq təşkilatın nüfuzuna mənfi təsir göstərir. Məhz bu ikili standartların nəticəsi idi ki, Azərbaycanın suveren ərazisi olan Dağlıq Qarabağ problemi uzun illər sülh yolu ilə öz həllini tapmadı. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi belə bir yanaşmanın əsas məqsədi işğal faktını əbədiləşdirmək, mövcud status-kvonu qoruyub saxlamaq idi. Lakin Azərbaycan xalqı və dövləti bu işğalla heç vaxt barışmadı, öz tarixi və hüquqi haqqından geri çəkilmədi. Digər məsələlərdə də ölkəmizə qarşı irəli sürülən ittihamlar əsassız və qərəzlidir. Ölkəmizə, xalqımızın seçiminə hörmətlə yanaşmayan yerdə Azərbaycan ola bilməz! Ölkəmiz yalnız qarşılıqlı hörmətin, ehtiramın və ədalətli münasibətin hakim olduğu mühitdə öz yerini görür.
Gələcəkdə münasibətlərin normallaşması yalnız qarşılıqlı hörmətə, beynəlxalq hüququn vahid şəkildə tətbiqinə və siyasi dialoqun bərpasına əsaslanan yanaşma ilə mümkün ola bilər. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, Avropa institutları bütün üzv dövlətlərə eyni hüquqi və siyasi meyarlarla yanaşmalı, regional məsələlərdə isə geosiyasi deyil, hüquqi prinsiplərə üstünlük verməlidirlər.
Rəşad Mahmudov
YAP İdarə Heyətinin üzvü
