Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər ortaq tarixə,mədəniyyətə, dil və mənəvi dəyərlərə, möhkəm birliyə,həmrəyliyə və xalqlarımızın əsrlərlə davam etdirdiyi, nəsildən-nəslə ötürdüyü dərin qarşılıqlı rəğbətə əsaslanır.
Son illərdə möhkəm bünövrə üzərində qurulan münasibətlərinhazırkı səviyyəyə yüksəlməsində Prezidentlər – İlham Əliyevvə Şafkat Mirziyoyev arasında mövcud olan səmimi dostluq,qardaşılq, qarşılıqlı hörmət və etimad mühüm rol oynayıb.
Azərbaycan Prezidenti ötən bir neçə il ərzində Özbəkistanaümumilikdə yeddi səfər edib. Eləcə də, Prezident Mirziyoyevindavamlı səfərləri ölkələrimiz arasında qardaşlıq, birlik vədövlətlərarası siyasi dialoqu gücləndirib.
Prezident İlham Əliyev Özbəkistanın Milli İnformasiyaAgentliyinə müsahibəsində iki qardaş ölkə arasındamünasibətlərin xarakterinə və dinamikasına, habelə müəyyənedilmiş strateji hədəflərə nəzər salaraq Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrində yeni inkişaf dövrünün başlandığınıxatırladıb. Bəyan edildiyi kimi, son illərdə imzalanmış çoxsaylısənədlər, xüsusən də “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsihaqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqındaMüqavilə” iki müstəqil, güclü və suveren dövlət arasındaəlaqələri ən yüksək səviyyəyə çatdırıb, təbii müttəfiqliyi rəsmiolaraq möhkəmləndirib.
Həmin sənədlər, eyni zamanda, ölkələrimiz arasındaəlaqələrin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da gücləndirməkləəməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün hərtərəfli və yeni imkanlaraçır. Həmçinin 2023-cü ildə təsis edilmiş Ali DövlətlərarasıŞura mühüm platforma olmaqla, ölkələr arasındauzunmüddətli əməkdaşlıq prioritetlərini müəyyənləşdirməyə,yeni təşəbbüslərin təşviqinə və qarşılıqlı fəaliyyətin səmərəlişəkildə əlaqələndirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycan-Özbəkistan siyasi münasibətləri iqtisadiyyat,investisiya, sənaye, nəqliyyat, logistika, enerji, kəndtəsərrüfatı, humanitar sahələrdə genişmiqyaslı əməkdaşlıqtədbirləri ilə daha da zənginləşməkdədir. Tərəflər arasındaiqtisadi bağlantıları təşviq edən, biznes təşəbbüslərinidəstəkləyən maliyyə platforması olan Azərbaycan-Özbəkistanİnvestisiya Şirkəti sərmayə layihələrinin icrasında dayanıqlıinstitut kimi çıxış edir, Hökumətlərarası Komissiya iqtisadi,ticari, investisiya və digər sahələrdə əlaqələrin inkişafındamühüm rol oynayır.
İndiyə qədər Komissiyanın 15 iclası keçirilib ki, bu təsisat qeyd edilən sahədə əməkdaşlığın irəliyə doğru aparılmasındainstitusional və əlaqələndirici fəaliyyəti ilə töhfə verir. Bu ardıcılfəaliyyətin nəticəsidir ki, Azərbaycanla Özbəkistan arasındaticarət dövriyyəsi durmadan hər il yüksəlir, 2025-ci ildə əmtəəmübadiləsi əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artıb və795 milyon dollar təşkil edib. 2026-cı ilin yanvar-may aylarındaticarət dövriyyəsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33faiz artaraq 144 milyon dollara çatıb. Bu rəqəmlər çox yüksəkgöstəricidir və iqtisadi dövriyyələri daha da artırmağa güclüstimul verir.
Yeri gəlmişkən, iki ölkə arasında tranzit daşımalarındamüşahidə olunan artımlar da iqtisadi mübadilələrin həcminiartırır. 2025-ci ildə daşımaların həcminin 6,7 faiz artaraq 1,4milyon tona çatması, bu ilin yanvar-iyun aylarında isə 12,2faizlik artımla 675 min ton daşınma göstəricisinin qeydəalınması Azərbaycanın Cənubi Qafqazda, Özbəkistanın isəMərkəzi Asiyada mühüm coğrafi mövqeyini, Orta Dəhlizdəstrateji yerini əks etdirir, Şərqlə Qərbi birləşdirənkommunikasiya qovşağına çevrildiyini göstərir.
Yaxın vaxtlarda gerçəkləşəcək Çin-Qırğızıstan-Özbəkistandəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP-lə inteqrasiyasıisə bütün region üçün yeni iqtisadi və tranzit imkanlarıyaradacaq. Həmin layihələr Türk dünyasının vahidliyi üçün dəönəm daşıyır, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində sıxəməkdaşlıq edən ölkələr, o cümlədən Azərbaycan vəÖzbəkistanın qardaş dövlətlərlə birgə enerji-nəqliyyatbağlantılarını gücləndirəcək, bölgədə yeni inteqrasiya formatıquracaq.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında kapital qoyuluşları daintensiv xarakter almağa başlayıb, xüsusilə də üç il əvvəl 500milyon dollar məbləğində ümumi kapitalla təsis edilənAzərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti birgə sərmayəqoyuluşlarının təşviqində aparıcı institut kimi çıxış edir, habeləölkəmizdə fəaliyyət göstərən 130-dan çox özbək kommersiyatəşkilatı iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarında perspektivlilayihələrin maliyyələşdirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verir.
Digər iqtisadi layihələrdə birgə təmsilçilik enerji, nəqliyyat,“yaşıl enerji” sahələrində əlavə maliyyə yatırımlarını təşviqetməkdədir. 2025-ci ildə təsis olunan “Yaşıl Dəhliz Birliyi” MMCisə Azərbaycan-Mərkəzi Asiya “yaşıl enerji” dəhlizi layihəsinireallaşdırmaqla Avropaya bərpaolunan enerji tranzitinəinteqrasiyanı təmin edəcək.
Azərbaycan həm də Mərkəzi Asiya ölkələri arasında etibarlıenerji, nəqliyyat, kommunikasiya körpüsü, humanitar birliyintəminatçısıdır. Bu baxımdan ötən il Mərkəzi Asiya DövlətBaşçılarının Məşvərət Görüşündə qurumun tamhüquqlu üzvüolan Azərbaycan regiondakı “C5” formatını “C6” formatınaçevirərək yeni əməkdaşlıq modeli qurub. Bu, model bütünölkələr, eyni zamanda, Özbəkistan və Azərbaycan arasındaəlaqələrin inkişafında yeni imkanlar açır.
Bir sözlə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri müttəfiqlikmünasibətləri əsasında inkişaf edərək siyasi-iqtisadiəməkdaşlığın daha da güclənməsinə öz töhfələrini verəcək.
Ramid Namazov
Milli Məclisin deputatı
