“Ölkədə qanunvericilik institutu yaradılmalıdır”

Qüdrət Həsənquliyev: “Ekspertizlar keçirlməlidir ki, qanunu tətbiq edən şəxslər qanunvericiliyi eybəcər hala gətirməsinlər”

“İnzibati Hüqupozmalar Haqqında” Məcəlləyə və Cinayət Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərlə bağlı deputat həmkarlarımı məlumatlandırmaq istəyirəm. Çox təəssüf ki, bir çox hallarda Mərkəzi İcra Hakimiyyəti orqanları özlərinə sərf edən formada bu qanun layihələrini hazırlayıb Milli Məclisə göndərirlər. Çox təəssüf ki, bəzi hallarda da müvafiq ekspertiza keçirilmədiyindən onlar bizim hüquq sisteminin eybəcərləşməsinə və sui-istifadə hallarına yol açır”.
Bu fikirləri Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri, parlamentin hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin sədr müavini Qüdrət Həsənquliyev Milli Məclisin plenar iclasında səsləndirib.
Millət vəkili bildirib ki, birinci məsələ kimi hakimlərin təyin olunması məsələsiin müzakirə elədik: “Mən sizə tam əmin edirəm ki, normativ hüquqi aktlar haqqında Konstitusiya qanunun 61-ci maddəsnə istnad edib, həmin qərar layihəsini normatov hüquq aktların sui-istifadəyə məruz qalmasına dair ekspertizaya göndərsəydik, bəlli olacaqdı ki, bizim məhkəmələr və hakimlər haqqında qanunun müvafiq maddəsinə bir söz əlavə etməklə zamanında sui-istifadəyə imkanlar yaratmışdıq. “Yəni bir qayda olaraq” ifadəsini ora əlavə etməklə imkan vermişik ki, təyin olunan 8 namizəddən 8-i ilə bağlı o ifadədən istifadə olunsun və onlar yuxarı instansiya məhkəmələrinə təyin olunsunlar. İndi biz, Cinayət Məcəlləsinə və İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişiklik edirik. Yenə də normativ hüquqi aktlar haqqında Konstitusiya qanununun 45-ci maddəsinin tələbi var. Orada qeyd olunur ki, normativ hüquqi aktın layihəsi hüquqi ekspertizadan keçirilməlidir – 45.1.7-ci maddə. Amma bu keçirilməyib. Maddə 46 var. Orada da qeyd olunur ki, normativ hüquqi aktın layihəsi maraqlı dövlət orqanları ilə razılaşdırılmalıdır. Bizə Cinayət Məcəlləsi , İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə bağlı layihə təqdim olunub. Amma o normaları tətbiq edən nə prokurorluq, nə də Daxili İşlər Nazirıliyi ilə həmin norma razılaşdırılmayıb. Onların rəyi alınmayıb, soruşulmayıb ki, sizin fikriniz nədir, bunları bu formada dəyişmək olar, yoxsa yox. Halbuki bu Konstituiya qanununun tələbidir. Bundan başqa Konstitusiya qanununn 48-ci maddəsində qeyd olunur ki, layihə ilə yanaşı müvafiq ekspert rəyləri də Milli Məclisə təqdim olunmalıdır, o da təqdim olunmayıb. Yenə həmin Konstitusiya qanununun 50-ci maddəsində qeyd olunur ki, normativ hüquqi aktların layihələrinə dair tələblərin daxil edilməsini nəzərdə tutlan normaların qarşılıqlı ziddiyyətsizliyi təmin olunmaldıır. Və daxili strukturun məntiqliliyi olmalıdır. Tam əminliklə deyirəm ki, bu iki dəyişikliyi hazırlayan şəxslərin ümumiyyətlə normativ hüquqi aktlar haqqında Konstitusiya qanunu ilə bağlı anlayışı yoxdur. Yəni onlar heç bunu bir dəfə də oxumayıblar ki, bilsinlər layihə necə hazırlanmalıdır. Nə də onların cinayət hüququnun nəzəri əsaslarından elementar anlayışları yoxdur. Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsinin istənilən müəllimini, istənilən yaxşı oxuyan tələbəsini dəvət edin, verin tanış olsun, ondan sonra siz buna əmin olacaqsınız”. Millət vəkilinin sözlərinə görə, onlar fərqində deyillər ki, söhbət nədən gedir: “Məsələn Cinayət Məcəlləsində adam öldürməyə görə, çoxsaylı cinayət əməlləri var. Məsələn, kimsə adamı milli mənsubiyyətinə görə öldürürsə bu halda cinayət əməli sülh və insanlıq əleyhinə cinayət kimi qiymətləndirilir. Yəni 103-cü maddəyə görə, soyqırım cinayəti kimi nəzərdə tutulur. Məsələn, kimsə əsiri öldürürsə, bu artıq müharibə cinayətləri fəslinə daxildir. Bu tamamilə başqa bir cinayətdir. Amma orada da adamöldürmədən söhbət gedir. 120-ci maddədə qisas məqsədilə kimisə öldürürsənsə, bu artıq şəxsiyyət əleyhinə cinayətlər kimi nəzərdə tutulur, qəsdən adamöldürmə kimi tövsiyyə olunur. Yaxud 214-cü maddədə əgər yenə də sən terror aktı törədib kimisə öldürürsənsə, bu halda həmin şəxs 214-cü maddə ilə terrorçuluğa görə, məsuliyyətə cəlb olunur. Yəni ictimai təhlükəsizliyi pozmaq, dövlət orqanlarının qərar qəbul etməsinə təsir etmək məqsədilə şəxsin öldürülməsi. Buna görə söyləyirəm ki, cinayət hüququnun, Cinayət Məcəlləsinin xüsusi hissəsində qeyd olunur ki, cinayətin motiv və məqsədindən hansı ictimai münasibətlərə qəsd eməsindən asılı olaraq Cinayət Məcəlləsinin xüsusi hissəsinin normaları sistemləşdirilir. Amma indi görün bizdə nə baş verib? Biz, qəbul eləmişik ki, mövcud olan qanuna görə, qumar oyunu ictimai mənəviyyat əleyhinə olan cinayətdir. Yəni burada qəsd ümumi qəbul olunmuş əxlaq kodekslərinə zidd hərəkətin edilməsinə yönəlir. Biz lotoreya, idman və mərc oyunlarını ayırmışdıq ki, onlar iqtisadi fəaliyyət sferasında olan cinayətlərdir. Yəni bu iqtisadi, sahibkarlıq fəaliyyətidir. Kim bu qaydaları pozaraq özü idman, mərc oyunu təşkil edirdisə, onda bizim iqtisadi fəaliyyət sahəsində olan cinayətlər bölməsində ona görə ayrıca maddə var idi, 192-1-ci maddə-lotoreyaların və idman və mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi qaydalarının pozulması. Yəni onsuz da bunu kim pozursa, o adam məsuliyyətə cəlb olunur. İndi bizə nə təklif edirlər? Həmin bu iqtisadi fəaliyyət sahəhəsində olan bu maddənin adını dəyişib qumar oyunlarının təşkili və keçirilməsi qoyaq. Halbuki ictimai mənəviyyat əleyhinə olan cinayətlər bölməsində 244-1-ci maddə var-qumarxana təşkil etmə və saxlama. Qumarxana təşkiletmə və saxlama ilə indi mən, hörmətli deputatlar söyləsinlər, qumar oyunlarının təşkili və keçirilməsinin arasında fərq nədir? Bayaq normativ hüquqi aktlar haqqında Konstitusiya qanununa istinad elədim ki, daxil edilməsi nəzərdə tutulan normaların qarşılıqlı ziddiyyətsizliyi”.
Millət vəkili əlavə edib ki, burada çox böyük bir ziddiyyət var: “Həm də bu layihəni hazırlayan adam bilmir ki, ictimai mənəviyyat əleyhinə olan cinayət nədir, iqtisadi fəaliyyət əleyhinə olan cinayətlər nədir. Bunlar bunu tamamilə bir-birinə qatıblar. Bizdə belə idi, qumar oynamaq ictimai mənəviyyat əleyhinə olan cinayət kimi böyük ictimai təhlükə törətmədiynə görə, əvvəl bunu inzibayi hüquq pozmalar haqında Məcəlləyə inzbati xəta kimi daxil etmişdik. Amma qumarxananı təşkil etmək və saxlamağa görə, bunu daha təhlükəli olduğuna görə cinayət əməli kimi nəzərədə tutmuşduq. İndi həm lotoreya və mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi qaydalarını pozmaq, yəni bunu qumar oyunlarının təşkili və keçirilməsi adlandırırıq. Yəni bu nə deməkdir? Lisenziya almadan eyni sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olursa bundan sonra onun adını artıq qumar oyunu qoyurlar. O qədər absurd bir məsələdir ki. Bunu mən ona görə söyləyirəm ki, baxmayaraq ki, komitə iclasında mən bu mövzuda geniş çıxış elədim. Fikirləşdim ki, yəqin birinci oxunuşa qədər hansısa dəyişikliklər edilər. Amma gördüm ki, birinci oxunuşda da heç bir dəyişiklik olmadı. Düzdür, birinci oxunuşda çıxış eləmədim, əleyhinə səs verdim. Amma indi yenə də vicdanım məni tərpətdi ki, ikinci oxunuşda olsa da bu məsələnin üstünə gələk. Bunu təkcə bu məsələyə görə, söyləmirəm. Mən son vaxtlar görürəm ki, belə qanun layihələri bizə daxil olmağa başlayır və təsadüfi deyildi ki, keçən iclasların birində məsələ qaldırdım ki, ölkədə qanunvericilik institutu yaradılsın. Belə bir institutun yaradılmasına ehtiyac var ki, bizim bu layihələr hərtərəfli şəkildə araşdırılmalıdır. Orada normativ hüquqi aktlar haqqında konstitusiya qanununda göstərilən ekspertizalar keçirilməlidir. Həm korrupsiyaya qarşı, həm sui-istifadəyə qarşı ekspertizlar keçirlməlidir ki, məmurlar, yaxud qanunu tətbiq edən şəxslər o boşluqlardan, o istisnalardan istifadə edib qanunvericiliyi eybəcər hala gətirməsinlər və əhalini, insanları da narazı salmasınlar. İstisna haldan istifadə edəndə, bayaq mən 441 hakimi misal çəkdim. O 441 hakimin hansı ki 5 ildən çox stajı var. Görün nə qədər hakimi narazı saldıq. Bunu ona görə söyləyirəm ki, biz, mütləq qanunvericilik institunun yaradılması barədə düşünməliyik. Mən komitə sədri Əli Hüseynliyə də müraciiət edirəm ki, həqiqətən də biz, belə məsələləri müzakirəyə çıxarmaq üçün qəbul etməməliyik. Müvafiq dövlət orqanı ilə razılaşdırılmasını tələb etməliyik. Bu konstitusiya qanununun tələbidir. Yoxdursa, o zaman komitədə müzakirəyə çıxara bilmərik. Yaxud hüquqi ekspertizadan keçməyibsə, yenə də müzakirəyə çıxara bilmərik. Bizim də tələbkarlığımız artmaldır ki, bu tipli qanun layihələri parlamentə gəlməsin”.
Əli Zülfüqaroğlu