Alimlər kosmosda “dairəvi iqtisadiyyat”a çağırış edərək, artan peyk və raket fəaliyyətinin Yer kürəsində və orbitdə dayanıqsız bir yük yaratdığını bildiriblər. Tədqiqatda kosmik zibillərin təkrar istifadə edilə bilən dizaynlar vasitəsilə təkrar emal edilə və gələcək kosmik gəmilərə çevrilə biləcəyi iddia edilir.
Elchi.az xəbər verir ki, mütəxəssislər vurğulayırlar ki, hər il artan sayda peyk və raket buraxılışları həm Yer atmosferində, həm də orbitində artan ekoloji yük yaradır. “Kosmik zibil” kimi tanınan bu yığılma istifadə olunmamış peyklərdən, missiyanı yerinə yetirən nəqliyyat vasitələrindən və hissəciklərdən ibarətdir.
Tədqiqatçılar “Dairəvi Kosmik İqtisadiyyat” təklif edirlər
“Chem Circularity” jurnalında dərc olunan bir araşdırmada bir neçə ölkədən olan alimlər “azalt-təkrar istifadə-təkrar emal” prinsiplərinə əsaslanan kosmik fəaliyyət modeli təklif ediblər.
Tədqiqata görə, gələcək kosmik gəmilər və peyklər daha davamlı, təmir edilə bilən və təkrar istifadə edilə bilən materiallarla dizayn edilərsə, həm tullantıların miqdarı, həm də xərclər azaldıla bilər.
Tədqiqatın müəlliflərindən biri olan Surrey Universitetindən professor Dr. Suat Özcan Jin Xuan dedi: “Kəşfiyyat sürətləndikcə, Yer kürəsində edilən səhvlərin kosmosda təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün davamlı dizayn vacibdir.”
Kosmik zibillərin toplanması üçün yeni texnologiyalar
Alimlər orbitdəki zibilləri təmizləmək üçün torlar, robot qollar və ixtisaslaşdırılmış tutma sistemlərindən istifadə edən aktiv bərpa metodlarını dəstəkləyirlər. Bu materiallar təkrar emal edilə və yeni missiyalarda istifadə edilə bilər.
Süni intellekt kosmik trafiki idarə edə bilər
Tədqiqat həmçinin böyük məlumatların və süni intellekt əsaslı sistemlərin kosmik gəmilərin daha səmərəli dizaynına, riskləri təhlil etməsinə və toqquşmaların qarşısını almağa kömək edə biləcəyini vurğulayır.
Beynəlxalq əməkdaşlıq əsasdır
Tədqiqat qrupu qeyd edir ki, kosmik trafikin idarə edilməsi və təkrar emal təcrübələri yalnız texnoloji məsələ deyil, həm də siyasi məsələdir. Onlar davamlı bir struktur üçün beynəlxalq standartlara və əməkdaşlığa ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Professor Xuan: “Materiallardan və dizayndan təkrar emal və idarəetməyə qədər bütün sistem birlikdə həll edilməlidir” deyib.
Şayəstə
