ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası İsrailin silah anbarını qeyri-məhdud edəcək məxfi tənzimləməni nəzərdən keçirməyi planlaşdırır. “WRSA-I” kimi tanınan bu mexanizm Konqresin nəzarəti olmadan silahların ötürülməsinə imkan verir. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu tədbir həm də Qəzzada törədilən soyqırım cinayətlərini ört-basdır etmək üçün istifadə olunur.
Elchi.az xəbər verir ki, ABŞ-ın İsrailə hərbi dəstəyi Konqresin nəzarətindən qorunan gizli mexanizmlər vasitəsilə yeni səviyyəyə qaldırılır. Vaşinqton İsrailin silah ehtiyatını “WRSA-I” kimi tanınan sistemlə qeyri-məhdudlaşdırmağa hazırlaşır. Konqresin icazəsi olmadan fəaliyyət göstərən bu sistem Təl-Əviv hökumətinə istədiyi silahları birbaşa almağa və ödənişləri sonradan həyata keçirməyə imkan verir. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu təşəbbüs ABŞ-ın dövlət resurslarını İsrailə yönəltməklə yanaşı, həm də Qəzzada hərbi cinayətləri və mülki şəxslərə hücumları ört-basdır etmək məqsədi daşıyır.
GİZLİ MEXANİZM
ABŞ Konqresi tərəfindən Dövlət Departamentinin büdcəsinə əlavə edilən yeni müddəa İsraildə yerləşdirilən Müttəfiqlər-İsrail üçün Müharibə Ehtiyatı (WRSA-I) mexanizmini qeyri-məhdud edəcək. Bu mexanizmin İsrail hissəsi öz fəaliyyətində qeyri-şəffafdır və Konqresin Silahlı Qüvvələr Komitəsinin yurisdiksiyasına aiddir. Bu rəqəmlər rəsmi olaraq müdafiə büdcəsinə və ya hərbi qrantlara dəstək proqramlarına daxil edilmir, əksinə Dövlət Departamentinin əsas büdcəsinə daxil edilir. Bu gizli sistem Konqresə və ya Ağ Evə əvvəlcədən xəbərdarlıq etmədən silahların İsrailə birbaşa çatdırılmasına imkan verir. Keçmiş Dövlət Departamentinin rəsmisi Josh Paul Amerika mətbuatına verdiyi açıqlamada WRSA-I-in “İsrailə silah tədarükü üçün ən qeyri-şəffaf mexanizm” olduğunu bildirərək, “İsrail yük maşınlarını sürə və istədiyi silahı ala bilər və ödənişlər daha sonra həyata keçirilir” dedi.
KONQRESSİV NƏZARƏT YOXDUR
Yeni qanun layihəsi 2024-cü ildə qəbul edilmiş və illik 200 milyon dollarlıq limiti qaldıran tədbirə əsaslanır. Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Brayan Mast tərəfindən hazırlanan təklif indi heç bir dəyər məhdudiyyəti olmadan köçürmələrə icazə verəcək. Konqresin nəzarət komitələri daha əvvəl iddia edirdilər ki, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Bayden administrasiyası silah köçürmələrini kiçik paketlərə bölməklə Konqresin 25 milyon dollarlıq bildiriş həddini keçib. Audit hesabatlarına görə, bu üsul Qəzzaya hava hücumlarında istifadə edilən sursatların əksəriyyətinin ictimaiyyətə açıqlanmadan İsrailə çatmasına şərait yaradıb.
751 SİLAH MÜQAVİLƏSİ
ABŞ və İsrail arasında ən əhatəli saziş 2016-cı ildə imzalanmış Anlaşma Memorandumudur (MOU). Bu saziş 2019-2028-ci illər arasında İsrailə ümumilikdə 38 milyard dollarlıq hərbi yardım vəd edirdi. ABŞ Dövlət Departamentinin məlumatlarına görə, hazırda İsraillə 751 aktiv silah satışı müqaviləsi (FMS) mövcuddur ki, bu da təxminən 39 milyard dollardır. ABŞ müntəzəm olaraq hər il İsrailə 3,8 milyard dollar hərbi maliyyə (FMF) köçürür. 2023-cü il oktyabrın 7-dən sonra Vaşinqton administrasiyası əlavə paketlər vasitəsilə İsrailə əlavə olaraq 17,9 milyard dollar əlavə yardım ayırdı.
HESABATLAR MƏXFİ OLMALIDIR
Hərbi ekspertlərin ABŞ mətbuatına istinadən verdiyi məlumata görə, WRSA-I-i məhdudiyyətsiz etmək, ölkənin öz ordusunun ehtiyatını tükəndirən risklərdir. Josh Paul həmçinin xəbərdarlıq edib ki, “Bu tənzimləmə ABŞ-ın hərbi hazırlığını ciddi şəkildə zəiflədə bilər”. Bununla belə, yeni qanun layihəsi ehtiyatın genişləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Qanun layihəsinin hazırkı variantı həm də Dövlət Departamentinin Konqresə insan haqları ilə bağlı hesabatlar təqdim etmək öhdəliyini aradan qaldırır. Vaşinqton, D.C. “Əgər bu qanun qəbul olunarsa, Konqres və ictimaiyyət ABŞ-ın xarici siyasətinin təsiri haqqında daha az məlumata malik olacaq”, – Vaşinqtonda yerləşən analitik mərkəzi olan Münaqişələrdə Mülki Əhalinin Müdafiəsi Mərkəzindən Con Ramming-Chappell bildirib. Bir çox təqaüdçü diplomatlar da qanunun Qəzzada törədilən soyqırım cinayətlərini ört-basdır edəcəyini vurğulayırlar.
Şayəstə Hüseynova
