Yaraşıqlı, eyni zamanda şair olmaq… Bir az çətin məsələdir. Bu iki keyfiyyətin “Yeni Puşkin” adlandırılan kəndli balası Sergey Yesenində yaratdığı vəhdət “saçı uzun, ağlı qısa” dediyi qadınları şairə aşiq etmişdi. Ən yadda qalan sevgilərindən biri – özündən 18 yaş böyük olan “Rəqsin tanrısı” adlandırılan İsadora Dunkanla yaşadığı münasibət olub. Qadının onun haqqında “Belə bir üzə sahib olub şair olmaq inanılmazdı” deməsi və onunla tanış olana qədər evlənmək istəməsə də, Yeseninlə evlənib iki uşaq anası olması şairin İsadoraya unudulmaz təsir bağışladığını göstərir.
Sergey Yesenin ilə İsadora Dunkan 1921-ci ildə rəssam Georg Yakulovu ziyarət edərkən tanış olublar. Sonradan onların sevgisi dillərə dastan olub. Həmin vaxtlarda Yeseninin İsadoraya olan eşqinin dilə-dişə düşməsinə qarşı “Aldatmaram özümü” adlı şeirini yazır.
Aldatmaram özümü
Aldatmaram özümü,
sıxıntılı ürəyimdə qayğı pusqu qurub.
Niyə adım “şarlatan” çıxıb?
Niyə “sərsəri” deyə anılıram?
Quldur deyiləm, meşədə soyğunçuluq etmədim,
Həbsxanada yatan bəxtsizləri güllələmədim.
Mən, sadəcə, qarşıma çıxanlara
gülümsəyən küçə şorgözüyəm,
moskvalı eşqbaz, dəliqanlının biriyəm.
Bütün Tverskoy qəsəbəsində
quş kimi gedişimi
bilməyən küçə iti yox.
Qotur atların hamısı
məni görəndə başını silkələyir.
Heyvanların ən yaxşı dostuyam,
Şeirlərim tək heyvan, ruhların şəfası…
silindr papağı başıma qoysam – qadınlar üçün deyil,
anlamsız ehtiraslara qəlbim qapalıdı,
içimdəki hüznü yatırtmaq
madyanıma arpanın qızılını təqdim etmək istəyərəm.
İnsanlarla dostluq eləmədim,
Başqa bir aləmə həsr etdim özümü.
Ən yaxşı qalstukumu təsadüfi
Küçə sərxoşunun boynuna dolamağa hazıram.
Artıq dərd eləməyəcəyəm özümə,
güclü qəlbimdə qaranlıqlar dağıldı.
Bunun üçün “şarlatan” deyə anıldım,
Buna görə adıma “sərsəri” dedilər.
Əslində isə şairin sevdiyi qadınlara həsr etdiyi şeirlər kifayət qədər idi.
Məni sevmirsən, mənə acımırsan,
Yoxsa mən o qədər də gözəl biri deyiləm?
Üzümə baxmadan, ehtirasla əriyirsən,
Buraxıb çiynimə qollarını.
Duyğulu dilbər, ağzı qulaqlarında,
Nə şəfqətliyəm sənə, nə də kobud.
Anlat mənə, neçə kişi oxşadın?
Neçə əl xatırlayırsan? Neçə dodaq?
Bilirəm – gəlib keçdilər kölgələr kimi
Sənin atəşinə toxuna bilmədən.
Bir uşağın dizlərinə oturdun,
İndiysə, budur, mənim yanımdasan.
Fikir vermərəm yavaşca bağlanmış gözlərinə,
Başqasını düşünsən nə olacaq ki?
Mən də zatən səni elə də sevə bilmərəm,
Uzaqdakı bir yarda boğulurkən.
Bu ehtirasa qədər demə,
Qısametrajlı, atəşli bir münasibət,
Necə təsadüfən qarşılaşdımsa səninlə,
Gülümsəyərəm, içim rahat ayrılarkən.
Sən də öz yolunla gedərsən.
Bədbəxt günlərini dağıtmaq üçün,
Ancaq sən “öpülməmişlərə” toxunma,
Ancaq “(könlü) yanmamışların” ağlını başından alma.
Və sən başqasıyla küçədə
gəzərkən dağıdarkən eşqini
Bəlkə, mən də bir yürüyüşə çıxaram,
Və biz yenə qarşılaşarıq.
Onun çiyninə bir də yaxınlaşaraq
Və başın bir az da önə əyilmiş,
Mənə sakitcə bir “gecən xeyirə” deyərsən.
Mənsə cavablayaram: “gecən xeyirə, xanım”.
Könlümü heç bir şey təlaşa sala bilməz,
Və heç bir şey onu titrətməz,
Bir dəfə sevibsə, o bir daha sevməz,
Bir dəfə yanıbsa o, bir daha alışa bilməz.
Yeseninin ilk məhəbbəti Anna Sardanovskaya olsa da, onlar ailə qurmadılar. Yesenin 1916-cı ildə Annaya “За горами, за желтыми долами” adlı şeirini həsr edir. Onun Annaya “Зачем зовешь т.р.м” adlı şeir ithaf etməsi faktı da var. Lakin həmin şeir əlimizə gəlib çatmayıb. Yesenin məktublarının birində onu cırıb atdığını deyir.
Konstantinov kəndində Mariya adlı müəllimlə tanış olan Yeseninin ürəyində ona qarşı məhəbbət hisslər baş qaldırır. O, “Не бродить, не мять в кустах багряных” və “Ты плакала в вечерней тишине” adlı şeirlərini Mariya Balzamovaya həsr edib.
Doqquz yaşından şeir yazan Yesenin əməkdaşlıq etdiyi nəşriyyat tərəfindən Moskvaya göndərilir. 1915-ci ildə isə Aleksandr Blok, Andrey Belıy kimi şairlərlə görüşmək üçün Peterburqa gedir. 1916-17-ci ildə əsgərliyə çağırılan Sergey Birinci Dünya Savaşı bitəndən sonra Moskvaya qayıdır.
Sergey Yeseninin hələ yeniyetmə vaxtlarında mülkədar qızı Lidiya Kaşinagildə çox olub, hansı ki şairin dostları sonralar xatirələrində bu haqda danışıblar. Yesenin uğurları ilə öyünməyəcək qədər sadə biri idi. O, Kaşinaya “Yaşıl saç”, daha sonra isə “Anna Sneqina” adlı poema həsr edir.
Şair ilk dəfə Anna İzryadnova ilə ailə qurur və ondan Yuri adlı oğlu dünyaya gəlir. Və ömrünün sonuna qədər bu qadınla əlaqəsini kəsmir.
Yeseninin ikinci dəfə gözəl, zərif, ağıllı bir qadın olan aktrisa Zinaida Rayxla ailə qurub. Şairin ondan Tatyana və Konstantin adlı iki uşağı dünyaya gəlib. Onlar üç il bir yerdə yaşadıqdan sonra Rayx artıq ona dözə bilmir, evlilikləri bitir. Zinaida Yeseninin dostu məşhur rejissor Meyerxolda ərə gedir. Sergey Yesenin Rayxa “Bir qadına məktub” və bir çox başqa şeirlər yazıb.
Bir qadına məktub
Xatırlayırsan?
Hər şeyi, təbii ki, xatırlayırsan,
Necə təəccüblü dayandığımı,
Divara yaxşıca yaxınlaşmış bir şəkildə,
Narahat-narahat otaqda gəzişirdin
Və kəskin bir şey
atdın üzümə.
Dedin ki:
Ayrılıq vaxtı gəlib.
Sizi pərişan edib
Mənim dağınıq həyatım.
İşlərinizi qaydaya salmağın vaxtı imiş,
Mənə qalsa
Aşağı düşməyə davam etmək.
Sevgilim!
Siz məni sevmədiniz.
Bilmədiniz ki mən bu insan sürüsü içində
Bir madyan idim, köpüklər içində qalmış,
Cəsur süvarisi tərəfindən, var gücü ilə mahmızlanmış.
Bilmədiniz,
Yoğun bir duman altında mən,
Günlük həyatın baş döndürən fırtınasında
Mənə əzab verən də bu, anlamadığım,
Bu kor tale bizi hara sürükləyir?
Üz-üzə üz görünmür.
Uzaqdansa daha yaxşı görünür.
Dümdüz dəniz qabarmağa başlayanda
Bu gəmi daha da ağlamalı olur.
Dünya bir gəmidir!
Amma biri birdən
Yeni bir həyat üçün, yeni bir şöhrət üçün
Qasırğanın böyrünə
Yönləndirir o əzəməti.
Hansımız o böyük göyərtədə
Yıxılmadıq, qusmadıq, ağzımızı pozmadıq?
Azdı onların sayı, o təcrübəli könüllərin,
Ancaq onlar çalxalanmağa dayana bildilər.
O zaman mən də
Vəhşi bir gurultu içində
İşini bilən bir yetkin adam ədasıyla,
Endim gəminin sintinesinə,
İnsan qusuntusu görməmək üçün.
O sintine bir
rus meyxanası idi.
Əyildim fincana,
Heç kimin acısını eşitməyim deyə.
Özümü boğmaq üçün
Sərxoş karbondioksiddə…
Sevgilim!
Sənə iztirab verdim.
Hüzn vardı
yorğun gözlərində:
Sənə göstərmək üçün
Davalarda xərclədim özümü.
Amma sən bilmədin,
Yoğun bir duman altında mən,
Gündəlik həyatın başgicəlləndirici fırtınasında
mənə əzab verən bu –
anlamadığım –
bu kor tale bizi hara sürükləyir.
İllər keçdi indi,
başqa bir yaşdayam.
Başqa cür hiss edirəm, başqa cür düşünürəm.
Bu gün mən
ən həssas duyğular içindəyəm.
Xatırlayıram sizin kədərli yorğunluğunuzu.
Və budur indi
Sizə tələsik deyirəm,
Necə biri idim
və nə hala gəldim!
Sevgilim!
Demək xoşuma gəlir.
Qucub bir uçuruma yuvarlanmaqdan qurtuldum.
İndi Sovet tərəfinin
Ən daşqın yoldaşıyam.
Mən indi
O zamankı kimi deyiləm.
Acı verməzdim sənə,
Əvvəllər olduğu kimi.
Azadlıq bayrağı
və aydın əməkdən sonra
Lazım gəlsə, hazıram, La Manşa qədər getməyə.
Bağışla məni…
Bilirəm: sən əvvəlki sən deyilsən.
Yaşayırsan ciddi və ağlı başında bir ərlə
Bərabərliyimizin acısına ehtiyacın yoxdu.
Və mən də sənin üçün
Bir damla qədər belə lazımlı deyiləm.
Həyatını yaşa
Ulduzun səni apardığı yerdə,
Bir çox yeni kölgələrin altında.
Salamlarımla,
səni hər zaman xatırlayacaq olan
bir tanıdığın.
Yeseninlə şairə Nadejda Volpinin də arasında münasibət olub. Ailə qurmadan dörd il bir yerdə yaşayıblar. Onların ayrıldıqdan sonra bir oğulları dünyaya gəlib. Nadejda Volpin 1980-ci ildə Yeseninə həsr edilmiş “Свидание с другом” memuarını çap etdirib.
Sergey Yeseninin ailə həyatı qurduğu üçüncü qadın İsadora Dunkan olub.
1920-25-ci illər arasında münasibətdə olduğu Qalinskaya ilə ayrılıb Sofya Tolstoya ilə ailə qurur.
1923-cü ilin sentyabr-dekabr aylarında yeddi şeirdən ibarət “Любовь хулигана” adlı şeirlər silsiləsini Amerikadan qayıdanda tanış olduğu Avqusta Miklaşevskayaya həsr edib.
Batumidə sinif müəlliməsi Şaqane Talyan ilə tanış olan Yesenin “İran nəğmələri” silsiləsində bir neçə şeiri ona ithaf edib.
1925-ci ildə dördüncü və sonuncu dəfə Lev Tolstoyun nəvəsi Sofya Tolstaya ilə evlənən Yeseninin irsinin qorunmasında Sofyanın böyük rolu olub.
Son şərhlər